H. Polak

Rapport / Proces-verbaal van een verkeersongeval.

Dit handgeschreven rapport is een zakelijke verslaglegging van een kop-staartbotsing die plaatsvond in de vroege ochtend (6:00 uur V.M./voormiddag) bij de ingang van de Centrale Markt in Amsterdam. De tekst is zeer gestructureerd: 1. **Context:** Tijd, plaats en aard van het incident. 2. **Feitelijke toedracht:** Een gedetailleerde beschrijving van de drie betrokken voertuigen die in de rij stonden voor de controlepost. 3. **Schuldvraag:** De rapporteur wijst J. Hoogeveen aan als de veroorzaker, wijtend op onoplettendheid, defecte remmen of onvoldoende afstand houden. 4. **Getuigenis:** De verklaring wordt ondersteund door twee functionarissen ter plaatse (Steenbeek en Hooft). 5. **Afwikkeling:** De veroorzaker bekent schuld en verklaart bereid te zijn de schade te vergoeden. 6. **Schade-inventarisatie:** Een opsomming van de zichtbare materiële schade. De taal is formeel en administratief ("hetzij door onoplettendheid", "bevestigen deze verklaring"). Het handschrift is een vlot, maar duidelijk leesbaar kantoorschrift uit de vooroorlogse periode.

Officiële waarschuwingsbrief / ambtelijk schrijven.

Deze brief is een formele, ambtelijke waarschuwing gericht aan de heer H. Polak. De kern van de klacht is een overtreding van de marktreglementen: op donderdag 14 november 1940 heeft de heer Polak zijn marktkraam op de Albert Cuypstraat niet op het voorgeschreven tijdstip ontruimd. De toon van de brief is strikt en bureaucratisch ("Ik maan U hierbij aan"). Het gebruik van specifieke wijkindelingen (Wijk 22B) en nauwkeurige referentienummers wijst op een strak georganiseerde administratie. De handgeschreven notitie "Verzonden 20/11" duidt op de interne dossiervorming en controle binnen de ambtelijke instantie.

Officiële waarschuwing (getypt).

Dit document is een formele, ambtelijke berisping gericht aan een marktkoopman, de heer H. Polak. De kern van de brief is een waarschuwing vanwege het overtreden van de reglementaire markttijden op de Albert Cuypmarkt op donderdag 14 november 1940. De toon is kortaf en gebiedend ("Ik maan U hierbij aan"). Opvallend zijn de administratieve codes zoals "Wijk 22B" en het dossiernummer, wat duidt op een strikte bureaucratische controle op de marktkooplieden in Amsterdam. De handgeschreven toevoeging "extra" bovenaan suggereert dat dit document mogelijk een kopie is of een speciaal kenmerk kreeg binnen de administratie.

Doorslag van een officiële brief/beschikking.

* **Inhoud:** De brief betreft een officiële berisping en de oplegging van een voorwaardelijke straf aan de heer H. Polak. Hij heeft de regels van de Centrale Markt overtreden door zuurkool in te kopen bij een grossier die niet officieel op de markt gevestigd was (illegale handel of omzeiling van het marktcircuit). * **Juridische grondslag:** Er wordt verwezen naar de artikelen 5 (verbod op betrekken van goederen buiten de markt om) en 35 lid 1 (strafbepaling) van het 'Reglement op de Centrale Markt'. * **Sanctie:** Een voorwaardelijke ontzegging van de toegang tot de markt voor de duur van één dag, met een proeftijd van één jaar. Dit was een effectieve maatregel, aangezien een marktkoopman voor zijn broodwinning afhankelijk was van toegang tot deze centrale distributieplaats. * **Toon:** De toon is strikt zakelijk en autoritair, kenmerkend voor de ambtelijke communicatie in de jaren '40.

Doorslag van een officiële brief (ambtelijke correspondentie).

De brief is een officiële berisping en voorwaardelijke strafoplegging aan een handelaar, de heer H. Polak. De overtreding betreft het inkopen van goederen (een vaatje zuurkool) bij een leverancier die niet officieel gevestigd was op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam. Dit was een overtreding van artikel 5 van het geldende marktreglement. De opgelegde straf is een ontzegging van de toegang tot de markt voor de duur van één dag. Echter, deze straf is voorwaardelijk met een proeftijd van één jaar. Dit wijst op een streng gereguleerd handelssysteem waarbij de directie van de markt nauwgezet toezag op de naleving van de regels met betrekking tot de inkoopkanalen van de marktkooplieden.

Een administratief register of namenlijst, vermoedelijk opgesteld tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

* **Doel van het document:** Het document dient als registratiesysteem voor de Joodse bevolking van Amsterdam tijdens de bezettingsjaren. De kolommen met straatafkortingen suggereren een geografische administratie. * **Coderingen:** * **"N"** staat hoogstwaarschijnlijk voor 'Nederlands-Israëlietisch' (Joods). * **"A"** zou kunnen duiden op 'Andere' of 'Arisch' (vaak gebruikt bij gemengde huwelijken of uitzonderingsstatussen). * De kolom **"Am. v."** bevat vinkjes bij bepaalde personen, wat mogelijk 'Amsterdam Vertrokken' betekent (vaak een eufemisme voor deportatie). * De groene/blauwe nummers met een **"X"** refereren waarschijnlijk aan transportnummers of specifieke lijsten (zoals de 'stempel'-lijsten). * **Statusmarkers:** De rode cirkels met nummers (21 t/m 24) en de schuine strepen door bepaalde velden wijzen op administratieve updates, mogelijk naar aanleiding van transporten naar kampen zoals Westerbork.

Officieel rapport/proces-verbaal van de Kaartcontrole Centrale Markt Amsterdam.

Het document is een verslag van een overtreding van de marktreglementen in Amsterdam kort na het begin van de Duitse bezetting. De kern van de zaak is de illegale toegang van E. Hertz tot de Centrale Markt. Hij werd door A. Keizer binnengesmokkeld door zich te verstoppen onder kisten in een bakfiets van de koopman H. Polak. **Belangrijke elementen:** * **Handhaving:** Er was strikte controle bij de toegangshekken ("Kaartcontrole"). De controleur Postema vertrouwde de situatie niet en inspecteerde de bakfiets fysiek. * **Motivatie:** De reden voor de smokkel was economisch; Hertz werkte al twee weken zwart/illegaal als hulp op de markt zonder de vereiste vergunning (toegangskaart). * **Sancties:** 1. Hertz kreeg een proces-verbaal op basis van **Artikel 461 Wetboek van Strafrecht** (verboden toegang). 2. De toegangskaarten van zowel de werknemer (Keizer) als de werkgever (Polak) werden ingenomen. 3. Een handgeschreven besluit onderaan geeft aan dat Keizer en Polak voor drie dagen werden uitgesloten van de markt (24 t/m 26 september).

Doorslag van een getypte brief (administratieve correspondentie).

Het document is een officiële aanzegging van een strafmaatregel aan een handelaar, de heer H. Polak. De aanleiding is een incident op 11 september 1940, waarbij een werknemer van Polak (A. Keizer) probeerde een onbevoegde (E. Hert) de Centrale Markt in Amsterdam binnen te laten zonder de vereiste toegangskaart. De directeur van de markt stelt expliciet dat dit gebeurde met medeweten van de heer Polak. Als gevolg hiervan wordt Polak persoonlijk gestraft op basis van het marktreglement (artikel 35, lid 1). De straf bestaat uit een ontzegging van de toegang tot de markt voor de duur van drie dagen (24 t/m 26 september 1940). Voor een handelaar betekende zo'n uitsluiting een directe inbreuk op de bedrijfsvoering en inkomsten. De toon van de brief is strikt zakelijk en bureaucratisch.

Getypte brief (doorslag op dun papier).

* **Kernboodschap:** De brief is een officiële aanzegging van een strafmaatregel. De heer Polak wordt voor drie dagen de toegang tot de Centrale Markt ontzegd. * **Aanleiding:** Een overtreding van het marktreglement op 11 september 1940. De knecht van Polak, A. Keizer, probeerde met medeweten van zijn werkgever een zekere heer E. Hertz zonder geldig toegangsbewijs de markt op te krijgen. * **Juridische basis:** De directeur beroept zich op artikel 35 lid 1 van het 'Reglement op de Centrale Markt'. * **Toon en vorm:** De toon is strikt zakelijk en autoritair. Het document is een typisch voorbeeld van ambtelijke correspondentie uit die periode, waarbij regels strikt werden gehandhaafd.

Document

* **Feitencomplex:** De 22-jarige chauffeur Erich Hertz is het afgesloten terrein van de Centrale Markt in Amsterdam binnengegaan zonder geldige vergunning. Hij deed dit op een inventieve wijze: door zich te verstoppen in de bakfiets van een legale handelaar (H. Polak). * **Juridische kwalificatie:** Overtreding van Artikel 461 van het Wetboek van Strafrecht. Dit artikel verbiedt het zich bevinden op terrein van een ander dat op duidelijke wijze (door borden of omheining) als verboden toegang is gemarkeerd. * **Controle:** De aanhouding vond plaats door een ambtenaar van het Marktwezen die tevens de status van onbezoldigd veldwachter had, wat hem opsporingsbevoegdheid gaf. * **Opmerkelijk:** De verdachte is een Duits staatsburger (geboren in Lünen) die woonachtig is in de Amsterdamse Albert Cuypbuurt. Het document is een officieel gedrukt formulier ("Model C.M."), wat wijst op een gestandaardiseerde administratieve afhandeling van dit type overtredingen door de gemeente Amsterdam. ---

Handgeschreven namenlijst met adressen en administratieve codes.

* **Namen:** De lijst bevat typisch Nederlands-Joodse achternamen (zoals Zwaaf, Cohen, Polak, Goudeketting, Wijnschenk). Sommige regels bevatten dubbele namen of toevoegingen (bijv. "m. Prins - Front", "J. Moffie - Zwaaf"), wat kan duiden op meisjesnamen of administratieve koppelingen. * **Locaties:** De genoemde straten bevinden zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Uilenburgersteeg, Waterlooplein, Markensteeg) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugelaweg, Vaalrivierstraat). De Transvaalbuurt werd in 1941 door de bezetter aangewezen als onderdeel van de Joodse wijken. * **Administratieve tekens:** De letter 'E' aan de rechterkant van de regels is een administratieve code. In de context van deportatielijsten of registers van de Joodsche Raad kon dit staan voor "Evacuatie" (een eufemisme voor deportatie) of een specifieke vrijstellingscategorie (Sperre), hoewel 'E' vaker wordt geassocieerd met transportlijsten (Einsatz of Evakuierung). * **Correcties:** Eén regel (J. Waterman) is doorgehaald, wat duidt op een mutatie in de lijst (bijvoorbeeld door verhuizing, vrijstelling of foutieve registratie).

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De schrijver van de brief verzoekt om een marktvergunning of standplaats. Hij/zij werkt sinds mei 1941 voor een bedrijf (van H. Polak) dat gesneden groenten verkoopt op verschillende markten, waaronder de Albert Cuypmarkt. * **Aanleiding:** De huidige standplaatshouder, H. Polak, heeft de voorgaande zaterdag voor het laatst op de markt gestaan. De schrijver wil deze plek nu overnemen. * **Obstakel:** De schrijver is al naar het bureau aan de Jan van Galenstraat (waar de Centrale Markthallen en het Marktwezen gevestigd waren) geweest om zich in te schrijven, maar werd geweigerd omdat hij/zij niet over de juiste "erkenning" (officiële papieren/vergunning) beschikte. * **Toon:** De brief is geschreven in een beleefde, ietwat formele maar eenvoudige stijl ("Hiermede wou ik U in deze beleefd iets vragen").

Handgeschreven berekening/notitieblad.

Het document toont twee afzonderlijke berekeningen. De bovenste berekening voor de periode 29 oktober 1941 tot 14 januari 1942 komt uit op een totaalbedrag van 99,75 gulden. Hierbij lijken verschillende eenheden of tarieven te zijn gehanteerd (mogelijk voor elektriciteit of water). De berekening rechtsboven (1083 4/9 maal 9 is 9751) lijkt een kladberekening om een getal te controleren. De onderste sectie is specifiek gelabeld als "gas verbruik" voor het adres Waterlooplein 20. Over een periode van bijna drie maanden is 406 kubieke meter gas verbruikt tegen een tarief van 4,5 cent per m3. Daarbij is "3 x 74ct v. d. m k" opgeteld, wat zeer waarschijnlijk staat voor drie maanden meterhuur (à 0,74 gulden per maand). Dit resulteert in een eindbedrag van 20,49 gulden. De namen "H. Polak" en "Jaapje" wijzen op een persoonlijke of familiale context van deze administratie.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

De brief is een formeel verzoek van een vishandelaar, H. Polak, gericht aan de directie van de Gemeentelijke Visafslag in Amsterdam. De schrijver verzoekt om een "toewijzing" (distributie-overdracht of vergunning) om te mogen handelen in verduurzaamde vissoorten (gerookt, gedroogd en gezouten). De toon is uiterst beleefd en eerbiedig ("Wel-edle Heer", "Uw Dienstwillige Dienaar"), wat passend was voor de zakelijke correspondentie van die tijd. De afzender voert zijn twintigjarige ervaring in het vak aan als argument voor de toekenning van het verzoek. De brief is geschreven op gelinieerd papier dat uit een register of schrift lijkt te komen.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties.

* **Indeling:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk bedoeld voor distributie of controle. De Romeinse cijfers achter namen (Olt. II, Olt. III) suggereren verschillende personen met dezelfde naam of verschillende vestigingen/afdelingen. * **Annotaties:** Er zijn diverse handgeschreven correcties in blauwe inkt. De opmerking "groote Nipper op verdeellijst" wijst op een logistieke of administratieve functie van de lijst. * **Adressen:** De adressen beslaan heel Amsterdam, van de Jordaan (Egelantierdwarsstraat) tot Amsterdam-Oost (Retiefstraat, Sumatrastraat) en Noord (Hagedoornweg). Opvallend is de aanwezigheid van adressen in de van oudsher Joodse buurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgstraat).

Document

De lijst is een systematische registratie van marktkooplieden in Amsterdam. De kolomstructuur is helder en consequent ingevuld. Opvallend is de vermelding van bekende Amsterdamse markten zoals het Waterlooplein, de Albert Cuypmarkt, de Dappermarkt en de markt in de Gaaspstraat. De handelswaar varieert van textiel en 'ongeregeld' (tweedehands of diverse goederen) tot levensmiddelen zoals vis en groenten. Een significant deel van de genoemde personen heeft namen die in die tijd veel voorkwamen binnen de Joodse gemeenschap (o.a. Polak, Vischjager, Salomon, Toff). De handgeschreven toevoeging "afvoeringen" linksboven is een sinistere aanwijzing dat deze administratie tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt door de bezetter of collaboreerde instanties om de deportatie van Joodse burgers te faciliteren.

Document

* **Geografie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt en de omliggende wijken (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Rapenburg, St. Anthoniesbreestraat). * **Economie:** Het document geeft een gedetailleerd beeld van de kleine middenstand en markthandel in die tijd. Veelvoorkomende artikelen zijn "ongeregeld" (diverse/tweedehands goederen), "visch", "fruit", "textiel" en "garen en band". * **Demografie:** De namen wijzen op een uitsluitend Joodse populatie, met zowel Asjkenazische als Sefardische namen (zoals Montesinos). De geboortedata lopen uiteen van de jaren 1860 tot 1913, wat duidt op een mix van gevestigde handelaren en jongere ondernemers.

Slotfragment van een getypte brief of officiële mededeling op briefpapier met watermerk.

Het betreft de afsluitende passage van een ambtelijke brief. De tekst "Ook hierover zal ik gaarne nadere inlichtingen ontvangen" duidt op een lopende correspondentie waarbij de wethouder om aanvullende informatie vraagt. De specifieke portefeuille-omschrijving ("Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen") is kenmerkend voor de vroege 20e eeuw, wanneer de gemeente een actieve rol begon te spelen in de publieke hygiëne en voedselvoorziening (met name tijdens en direct na de Eerste Wereldoorlog). De handtekening is vrijwel zeker die van **Henri Polak** (1868-1943), een prominent vakbondsbestuurder en SDAP-politicus. Hij was wethouder in Amsterdam van 1919 tot 1921 en beheerde exact deze portefeuille. De handgeschreven initialen "VM" in de marge zouden kunnen verwijzen naar een specifieke afdeling of een behandelend ambtenaar.

Aanvraagformulier voor een marktplaats (legitimitatiekaart).

* **Persoonsgegevens:** De aanvraagster is Johanna Helena Hendrika Wolf, geboren in 1905. Ze is getrouwd met H. Polak. * **Economische activiteit:** Ze vraagt een vergunning aan voor de verkoop van tweedehands goederen op het Waterlooplein. Opvallend is de handgeschreven toevoeging "geen textiel", wat waarschijnlijk duidt op de schaarste en distributieregels van stoffen tijdens de oorlog. * **Beroepssituatie:** Johanna heeft officieel geen beroep ("Zonder" op persoonsbewijs) en omschrijft zichzelf als huisvrouw. Er is een specifieke aantekening dat haar man chauffeur is bij het GVB (Gemeente Vervoerbedrijf Amsterdam). * **Bureaucratie:** De aanvraag voor het "Opkoopersregister" is ingediend, wat noodzakelijk was voor de handel in gebruikte goederen om heling te voorkomen. De ambtenaar heeft de instructie genoteerd om eerst informatie in te winnen bij de politie voordat de vergunning wordt verleend.

Administratieve lijst/register van handelaren.

* **Doel van de lijst:** Dit document lijkt een register van (markt)kooplieden of kleine zelfstandigen. Gezien de aard van de adressen (Jodenbuurt, Transvaalbuurt) en de rode onderstreping van namen, betreft dit zeer waarschijnlijk een lijst van Joodse straathandelaren die door de Duitse bezetter of een daaraan gelieerde instantie (zoals de Marktwezen-administratie of de Liro-bank) werd bijgehouden. * **Handgeschreven wijzigingen:** Er zijn diverse adreswijzigingen genoteerd. Sommige handelaren zijn verhuisd naar adressen buiten Amsterdam (Tilburg, Edam, Haarlem, Aalsmeer, Utrecht). * **Markeringen:** De 'X' achter de artikelen kan duiden op het intrekken van een vergunning, een vordering van voorraad, of een controle op de "Joodse status" van de onderneming. * **Handel:** De artikelen variëren van levensmiddelen (vis, groenten, fruit) tot galanterieën, manufacturen en consumpie-ijs.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve indexkaart / registratiekaart. * **Persoon:** J. Polak, geboren 10 maart 1890. * **Locatie:** Uilenburg, Amsterdam. * **Datum:** Oktober/november 1939 - februari 1940. * **Instelling:** Onbekend, mogelijk werkverschaffing of sociale steun.

# TRANSCRIPTIE **[Briefhoofd]** MAURITS POLAK **Nº 90/83 / M. 1940 6/11** IMPORTEUR „JAN PLANK” SCHEERBENOOIDGHEDEN EN PARFUMERIËN ~~SWAMMERDAMSTRAAT 20 — AMSTERDAM-O.~~ TELEFOON 54607 — POSTCHEQUE EN GIRO No. 307158 *in map* [handgeschreven] Huizerstraatweg 11 AMSTERDAM, .................... 193 Naarden. **REKENING** VOOR .....................................................................

# TRANSCRIPTIE HOOFDBUREAU VAN POLITIE **№ 1124 L.M. 1941** $22 \over 12$ 5 Dict.Bo./FH Amsterdam-C., 19 December 1941. Doss.Dr.1647/ M 2 a Lr.S.Nr.16883/1941 Verzoeke bij beantwoording datum, letter en nummer van dit schrijven aan te halen. Met terugzending van het mij bij Uw kantbes...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, rechtsboven:] *in de lier* [?] HG. [Handgeschreven:] *Verzonden 22/3* 26/15/2 M. 22 Maart 1941. den Heer E. Polak, Krugerstraat 5 I, Amsterdam-Oost. Wijk 20. Uilenburg en Dapperstraat. vrijstelling betaling marktgeld Uilenburg en Dapperstraat. Uilenburg en Dapperstraat 23 Februari 1941 XXXXXXXX