Archief 745
Inventaris 745-343
Pagina 81
Dossier 7
Jaar 1941
Stadsarchief

Archiefdocument

Circa 1940-1941 (gebaseerd op de polemiek met de Nederlandsche Unie).

Origineel

Circa 1940-1941 (gebaseerd op de polemiek met de Nederlandsche Unie). [Linksboven tekstblok:]
Wij willen ons volk bewaren voor de gevolgen van een lichtvaardige sabotage-politiek bij de nieuwe ordening van Europa. Wij begrijpen zeer goed, dat het moeilijk is voor het Nederlandsche volk zoogoed als het dat aanvankelijk voor ons nationaal-socialisten ook geweest is — om, nadat het tot wapengeweld was opgezweept, betrokken te worden bij de omwenteling, die tenslotte een van de gevolgen van dienzelfden oorlog zal zijn. En toch zal ons volk, wil het blijven voortbestaan, de overtuiging moeten winnen, dat Duitschland’s strijd ook onze strijd is. Duitschland toch wil ons volk als Germaansch broedervolk respecteeren, terwijl wij samen met Duitschland in Europa een orde zullen vestigen en handhaven, welke gebaseerd is op de rechten der levenskrachtige volkeren, alsmede op een sociale rechtvaardigheid, die aan alle welwilligen arbeid en brood zal verschaffen.
VOORHOEVE

[Rechtsboven bij de portretten:]
MUSSERT
DR. KUYPER
GROEN VAN PRINSTERER

Het onomstootelijk bewijs....
.... dat de rechtschapen beginselen die door Groen van Prinsterer en Dr. Kuyper destijds werden verkondigd — en waarvan de z.g. Christelijke politiek van de laatste 20 jaren zoo zeer is afgedwaald — juist in de Nationaal-Socialistische politiek van Mussert volledig tot hun recht komen, levert J.N.N. Wamelinck met een overvloed van bewijsmateriaal in de:

Nieuw verschenen Brochure
Groen van Prinsterer
Dr. Kuyper
Mussert

VERKRIJGBAAR:
Op de stations, bij de kiosken, Kringhuizen N.S.B. en bij den Dienst Materiaal der N.S.B. Maliebaan 29 te Utrecht (47½ ct. postzegels bijsluiten voor franco toezending).
Vraagt ook Uw boekhandelaar!

PRIJS 10 CENT

[Midden, hoofdtitel:] Dit document is een schoolvoorbeeld van nationaalsocialistische propaganda die zich specifiek richt op de Nederlandse boerenstand en de christelijk-conservatieve kiezer tijdens de bezetting.

  1. Ideologische claim: Het meest opvallende element is de visuele en tekstuele koppeling van Anton Mussert (NSB-leider) aan de historische leiders van de protestants-christelijke politiek, Groen van Prinsterer en Dr. Abraham Kuyper. De NSB probeert zich hier te presenteren niet als een vreemde, Duitse import, maar als de rechtmatige erfgenaam van de Nederlandse traditie. Men suggereert dat de "oude" politiek is afgedwaald en dat Mussert de oorspronkelijke christelijke idealen weer herstelt.
  2. Blut und Boden (Bloed en Bodem): De linkerkolom ("Voorwaarden voor een gezond Volksbestaan") ademt de nationaalsocialistische 'Blut und Boden'-ideologie, hoewel vertaald naar een Nederlandse context. De boerenstand wordt verheerlijkt als de "drager van de volkseigen cultuur" en de bron van het "waardevol nageslacht" en de "weermacht".
  3. Aanval op de Nederlandsche Unie: De rechterkolom is een directe aanval op de Nederlandsche Unie (een massabeweging die kort na de invasie ontstond en zocht naar een 'tussenweg' onder de bezetting). De tekst beschuldigt de Unie ervan de agrarische ideeën van de NSB simpelweg te hebben gekopieerd (geplagieerd) om populair te worden, terwijl zij voorheen (vóór de oorlog) juist een ander beleid voerden.
  4. Legitimatie van de bezetting: De tekst linksboven roept op tot samenwerking met Duitsland ("Duitschland’s strijd is ook onze strijd") en spreekt over een "nieuwe ordening van Europa".

--- * De Nederlandsche Unie: Deze beweging had in 1940-1941 honderdduizenden leden en vormde een serieuze bedreiging voor de populariteit van de NSB. De NSB deed er alles aan om de Unie zwart te maken als "onoprecht" of als "verkapte oude politiek". Uiteindelijk verboden de Duitsers de Unie aan het eind van 1941.
* De Landstand: De referentie aan "VOORHOEVE" en het "Ned. Agrarisch Front" wijst op de pogingen van de bezetter en de NSB om de landbouw volledig gelijk te schakelen. Dit leidde uiteindelijk tot de oprichting van de Nederlandsche Landstand, waar alle boeren verplicht lid van moesten worden.
* Religieuze verzuiling: De Nederlandse samenleving was diep verzuild. Door figuren als Kuyper en Groen van Prinsterer te gebruiken, hoopte de NSB de gereformeerde achterban te bereiken die van oudsher zeer koningsgezind en anti-nationaalsocialistisch was. Deze tactiek was grotendeels onsuccesvol. J.N.N. Wamelinck N.S.B. Maliebaan NSB

Samenvatting

Dit document is een schoolvoorbeeld van nationaalsocialistische propaganda die zich specifiek richt op de Nederlandse boerenstand en de christelijk-conservatieve kiezer tijdens de bezetting.

  1. Ideologische claim: Het meest opvallende element is de visuele en tekstuele koppeling van Anton Mussert (NSB-leider) aan de historische leiders van de protestants-christelijke politiek, Groen van Prinsterer en Dr. Abraham Kuyper. De NSB probeert zich hier te presenteren niet als een vreemde, Duitse import, maar als de rechtmatige erfgenaam van de Nederlandse traditie. Men suggereert dat de "oude" politiek is afgedwaald en dat Mussert de oorspronkelijke christelijke idealen weer herstelt.
  2. Blut und Boden (Bloed en Bodem): De linkerkolom ("Voorwaarden voor een gezond Volksbestaan") ademt de nationaalsocialistische 'Blut und Boden'-ideologie, hoewel vertaald naar een Nederlandse context. De boerenstand wordt verheerlijkt als de "drager van de volkseigen cultuur" en de bron van het "waardevol nageslacht" en de "weermacht".
  3. Aanval op de Nederlandsche Unie: De rechterkolom is een directe aanval op de Nederlandsche Unie (een massabeweging die kort na de invasie ontstond en zocht naar een 'tussenweg' onder de bezetting). De tekst beschuldigt de Unie ervan de agrarische ideeën van de NSB simpelweg te hebben gekopieerd (geplagieerd) om populair te worden, terwijl zij voorheen (vóór de oorlog) juist een ander beleid voerden.
  4. Legitimatie van de bezetting: De tekst linksboven roept op tot samenwerking met Duitsland ("Duitschland’s strijd is ook onze strijd") en spreekt over een "nieuwe ordening van Europa".

Historische Context

  • De Nederlandsche Unie: Deze beweging had in 1940-1941 honderdduizenden leden en vormde een serieuze bedreiging voor de populariteit van de NSB. De NSB deed er alles aan om de Unie zwart te maken als "onoprecht" of als "verkapte oude politiek". Uiteindelijk verboden de Duitsers de Unie aan het eind van 1941.
  • De Landstand: De referentie aan "VOORHOEVE" en het "Ned. Agrarisch Front" wijst op de pogingen van de bezetter en de NSB om de landbouw volledig gelijk te schakelen. Dit leidde uiteindelijk tot de oprichting van de Nederlandsche Landstand, waar alle boeren verplicht lid van moesten worden.
  • Religieuze verzuiling: De Nederlandse samenleving was diep verzuild. Door figuren als Kuyper en Groen van Prinsterer te gebruiken, hoopte de NSB de gereformeerde achterban te bereiken die van oudsher zeer koningsgezind en anti-nationaalsocialistisch was. Deze tactiek was grotendeels onsuccesvol.

Genoemde Personen 2

Producten

A.G.F. (Groenten): Groente A.G.F. (Groenten): Sla Dieren: Hond Kruidenier (Droog): Thee Textiel & Kleding: Hoed Textiel & Kleding: Kleding Textiel & Kleding: Stof Textiel & Kleding: Textiel Vis & Zee: Aal Vis & Zee: Vis Vleeswaren: Lever Vleeswaren: Vlees Zuivel & Eieren: Eieren Zuivel & Eieren: Room Zuivel & Eieren: Zuivel

Thema's

Duitsland/Oosten Jodenster/Maatregelen

Organisaties

NSB

Kooplieden in dit dossier 32

A 46 kg p. 100 stuks Nieuwmarkt niet opgenomen
Andijvie - vaten 40
B 38 kg p. 100 stuks
T.H. Roelofs 17.33
C 30 kg p. 100 stuks
E. Kool 600
E. Kool 600
I 20-25 cm ø Nieuwmarkt niet opgenomen
I A 16 à 20 kg p. 100 stuks 0,12 0,10 0,06
II 16-20 cm ø
KG Blikgroenten 64300
KG. Koolrapen 215300
Daniel Kool 250200
K.G. Savoie 353800
V. Tuien 270900
KG. Wortelen 413100
G.W.J. Bos idem
R. Kool 250.200
R. Kool 0,20 0,15 0,12
R. Kool 250.200
Salomon Kool 353.800
Salomon Kool 353.800
Salomon Kool Nieuwmarkt niet opgenomen
Boonen 30
Stuks groene " 600
A. Witte 0,30 0,20 0,12
W. Kool 7.000
Alle 32 kooplieden →