Getypt concept-rapport/brief (gemarkeerd als "Concept"). 22 oktober 1940. Concept.

Amsterdam, 22 October 1940.

Groenten- en fruitpositie
in den a.s. winter.

Den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Hiermede hebben ondergeteekenden de eer U te berichten, dat zij op 15 dezer te Den Haag een vergadering hebben bijgewoond van vertegenwoordigers van een aantal Gemeenten, op welke vergadering de Regeeringscommissaris voor den Tuinbouw, de Heer Valstar, een uiteenzetting heeft gegeven van de groente- en fruitpositie, waarin ons land thans verkeert.

[Marginale notitie in de linker marge:]
+ bepaald
verontrustend ;
= groote

Groente: De groentepositie is niet ongunstig; voorraden en te verwachten oogst van stapelgroente (uien, wortelen, rapen en koolsoorten) geven geen reden tot ongerustheid. Weliswaar zullen verschillende producten geëxporteerd worden, doch een bijzonder groote export is, in verband met transportmoeilijkheden, niet te verwachten. Van een distributie van groente in den a.s. winter zal bij den huidigen stand van zaken geen sprake zijn. Het is dan ook slechts met het oog op de bekende transportmoeilijkheden dat de Regeeringscommissaris de aandacht van de Gemeentebesturen meent te moeten vestigen op de voorziening van stapelgroente bij eventueel vriezend weer. Hij gaf daarom in overweging, dat van Gemeentewege officieus contact zou worden gezocht met vertegenwoordigers van den groothandel, teneinde voorraadvorming door dien handel te bevorderen. Een telkens te vernieuwen voorraad voor enkele weken zou voldoende zijn. Bovendien wordt door den Regeeringsdommissaris aanbevolen, dat de Gemeentebesturen zelf eenigen voorraad van vatgroente vormen ten behoeve van de voorziening van werkloozen en armlastigen. Van deze laatste producten zijn groote hoeveelheden ingemaakt, zij bevinden zich in handen van de Groente- en Fruitcentrale en van den particulieren handel. Het lijkt den Regeeringscommissaris aangewezen, dat de Besturen van groote Gemeenten een deel van deze voorraden aankoopen.

Fruit: Het normale fruitgebruik in Nederland bedraagt circa 100 millioen kg. binnenlandsch fruit plus 100 millioen kg. geïmporteerd fruit (zuidvruchten, Amerikaansche appelen en peren, enz.) De binnenlandsche fruitoogst wordt voor het komende seizoen geschat op circa 80 millioen kg. Hiervan is reeds 35 millioen kg. - zoo werd ons vertrouwelijk meegedeeld - bestemd voor export naar Duitschland. Op geïmporteerd fruit valt practisch niet te rekenen, zoodat de fruitvoorziening in den komenden winter er zeer slecht voor staat. Voor zoover binnenlandsch fruit beschikbaar komt, zullen maximum-prijzen worden vastgesteld. * Doel van het document: Het informeren van de Amsterdamse wethouder over de voedselvoorziening (groente en fruit) op basis van een landelijke vergadering met de Regeringscommissaris voor de Tuinbouw (S. Valstar).
* Kernboodschap groente: De situatie is relatief stabiel. Er is voldoende 'stapelgroente' (bewaargroente). De grootste zorg is de logistiek (transport) tijdens vorstperiodes. Er wordt geadviseerd om voorraden 'vatgroente' (ingemaakte groente) aan te leggen, specifiek voor de ondersteuning van armen en werklozen.
* Kernboodschap fruit: De situatie is kritiek. Door de oorlogsomstandigheden is import onmogelijk. De eigen oogst is lager dan normaal, en bijna de helft (35 van de 80 miljoen kg) wordt "vertrouwelijk" afgevoerd naar Duitsland. Dit zal leiden tot schaarste en prijsmaximering.
* Opvallend: Het document bevat een typefout ("Regeeringsdommissaris" in de tweede alinea). De handgeschreven kanttekening "bepaald verontrustend" lijkt een redactionele toevoeging die de ernst van de fruitpositie onderstreept. Dit document stamt uit de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland (oktober 1940). Het biedt een directe inkijk in hoe de bezetter de Nederlandse economie begon uit te putten ("Ausplünderung"), waarbij grote delen van de oogst naar Duitsland werden getransporteerd.

De tekst illustreert de verschuiving naar een distributie-economie. Terwijl de groentevoorziening nog niet op de bon was ("geen sprake van distributie"), werd er achter de schermen al rekening gehouden met tekorten en de noodzaak voor sociale steun aan de armsten ("werkloozen en armlastigen"). De rol van de 'Regeeringscommissaris' en de 'Groente- en Fruitcentrale' was cruciaal in het centraliseren van de controle over de voedselstromen onder toezicht van de bezetter.