Getypte brief (doorslag), bladzijde 2. 6 mei 1941. Directeur van het Marktwezen (waarschijnlijk Amsterdam). Bladzijde 2 van brief No.20/6/1 M. d.d. 6 Mei 1941 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

welk verzoek werd voldaan met het gevolg, dat op één dag 60 processen-verbaal moesten worden opgemaakt tegen op de Centrale Markt verkoopende tuinders en grossiers.

Volgens mededeelingen van de zijde van den Centralen Crisis Contrôle Dienst kwamen in verschillende gevallen overschrijdingen van meer dan 100% voor. Tevens zouden door den groothandel en de tuinders in andere gevallen ontoelaatbare voorwaarden aan den verkoop van groenten, waarvoor een maximumprijs gold, zijn verbonden, namelijk de verplichting om een zekere hoeveelheid van een ander artikel, waarvoor geen maximumprijs was vastgesteld, bij te koopen, waarop dan extra winst werd genomen.

De maatregel van den Centralen Crisis Contrôle Dienst waardoor de tuinders op de Centrale Markt verplicht zijn met ingang van 5 dezer hun producten te doen veilen, welke maatregel steunt op een desbetreffend besluit van den Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij van 24 Maart jl. (opgenomen in de Nederlandsche Staatscourant No.58), - waaromtrent ik U nader zal rapporteeren -, heeft reeds tot effect, dat de categorie tuinders als directe verkoopers op de Centrale Markt is uitgeschakeld. De tuindersproducten worden thans via de veiling verkocht, waarbij voldoende contrôle op de prijzen verzekerd is.

Op 5 dezer heeft de heer Budding, Chef Afdeeling Tuinbouw van den Centralen Crisis Contrôle Dienst bij zijn bezoek te mijnen kantore toegezegd de contrôle op de door de grossiers gemaakte prijzen te verscherpen. Ik vond daarbij gelegenheid van gedachten te wisselen ook omtrent de contrôle op de kleinhandelsprijzen, een contrôle welke naar genoemde heer mij mededeelde op den weg van de plaatselijke politie ligt.

Zoolang het huidige indirecte stelsel van maximumprijsbepaling voor groot- en kleinhandel gehandhaafd blijft, zal contrôle mijns inziens echter uiterst moeilijk blijven. Het ware veel beter, een stelsel, zooals indertijd krachtens de Distributiewet 1916 werd toegepast, in te voeren, waarbij naast maximum-producentenprijzen tevens de voor ieder product geldende maximum-groothandels- en kleinhandelsprijzen werden vastgesteld. Zoowel de handel als het publiek wisten toen waaraan men zich te houden had. Een dergelijk stelsel wordt momenteel ook toegepast bij de regeling van de maximumprijzen voor zoetwatervisch. Hierbij is een maximumprijs gesteld voor den visscher, een voor den grossier en een voor den kleinhandelaar. Deze prijzen zijn gepubliceerd en de kleinhandelaar is verplicht, zijn visch aan te prijzen. Contrôle door het publiek zelf kan hier gemakkelijk plaatshebben.

De heer Budding bleek het met mijn zienswijze geheel eens te zijn en deelde tevens mede, dat de Groente- en Fruitcentrale stappen in die richting had gedaan bij den Gemachtigde voor de Prijsbeheersing, zonder resultaat evenwel. * Problematiek: De tekst schetst de enorme uitdagingen rondom voedseldistributie en prijsbeheersing tijdens de bezetting. Er is sprake van grootschalige fraude (60 processen-verbaal op één dag) en prijsopdrijving van meer dan 100%.
* Koppelverkoop: Een specifiek genoemde illegale praktijk is de 'koppelverkoop': men mocht alleen groenten met een maximumprijs kopen als men tegelijkertijd een ander artikel zonder prijslimiet aanschafte tegen een woekerprijs.
* Systeemaanpassing: Om de zwarte handel tegen te gaan, werd de vrije verkoop door tuinders op de Centrale Markt verboden. Voortaan moesten zij hun producten verplicht laten veilen, zodat de prijsvorming transparanter werd.
* Bestuurlijke visie: De auteur pleit voor een terugkeer naar het systeem uit de Eerste Wereldoorlog (Distributiewet 1916), waarbij de prijzen in de gehele keten (van boer tot winkelier) vastliggen en publiekelijk bekend zijn, zodat de burger zelf ook toezicht kan houden. Dit document stamt uit mei 1941, een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De schaarste nam toe en de overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde via de Centrale Crisis Contrôle Dienst (CCD) de voedselvoorziening in de hand te houden. De spanning tussen de noodzaak voor eerlijke distributie en de winstzucht van handelaren op de zwarte markt is de kern van deze rapportage. De genoemde heer Budding was een belangrijke ambtenaar binnen de crisisorganisatie. De verwijzing naar de "Gemachtigde voor de Prijsbeheersing" duidt op het centrale orgaan dat vanuit Den Haag de prijzen dicteerde.