7 juni 1941 Nº 7/2/1 M.1941 7/6 Parijs 1937 Gouden Médaille

[Logo: Wapen van Amsterdam]
Stadsdrukkerij van Amsterdam
Voormalige Stadstimmertuin 4-6 (Centrum)

Telefoon 54333
Gemeentegirorekening 50
Postrekening 13500
met vermelding: Stadsdrukkerij

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dit schrijven te vermelden

Aan: den Heer Directeur van den Dienst Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, A m s t e r d a m.

Nr. S.D. bijlagen Uw brief: Datum: 7 Juni 1941.

Onderwerp: Beperking papierverbruik.

[Handgeschreven aantekening in de rechterkantlijn: n.v. d. S. v. Duijker]

Gebrek aan grondstoffen heeft geleid tot een zeer sterke beperking der productie van papier en carton. Voor zoover het benoodigde thans moet worden aangekocht, zijn de drukkers - en is ook de Stadsdrukkerij - onderworpen aan de regelen die voor toewijzing gesteld zijn of gesteld zullen worden. Onder deze omstandigheden dient ook ten opzichte van de afgifte uit den magazijnvoorraad der Stadsdrukkerij de uiterste zuinigheid betracht te worden.

Ik zie mij genoodzaakt ten aan zien van het papiergebruik voortaan tot nog grootere beperking dan reeds het geval was, Uw medewerking in te roepen. Formaten moeten zooveel mogelijk verkleind worden. Wanneer van een drukwerk tot dusver slechts één zijde bedrukt was, zal zoo mogelijk het formaat gehalveerd moeten worden door een gedeelte van den tekst op de achterzijde te drukken. Voor zoover de doelmatigheid het toelaat, zal een kleinere letter gebruikt worden, en de onbedrukte rand niet grooter mogen zijn dan strikt noodig is. Meermalen zal het noodig zijn genoegen te nemen met een andere soort of kleur dan tot dusver gebruikt werd. Hoewel groote oplagen voordeeliger zijn dan het meermalen drukken van kleine, zie ik mij thans genoodzaakt U te verzoeken Uw oplagen te beperken. En vóór alles dient thans, meer dan ooit, zuinigheid in het gebruik te worden betracht.

FJ De Directeur der Stadsdrukkerij,

[Handtekening: J. Verwey]

* Dit document is een dringende dienstmededeling van de Amsterdamse Stadsdrukkerij gericht aan de Dienst Marktwezen. De kernboodschap is een opgelegde radicale soberheid in het gebruik van papier en karton. De directeur specificeert vijf methoden om dit te bereiken:
1. Formaatreductie: Halvering van de bladgrootte door dubbelzijdig in plaats van enkelzijdig te drukken.
2. Typografie: Gebruik van een kleiner lettertype om tekst op minder oppervlak kwijt te kunnen.
3. Margebeperking: Minimalisering van de witte randen rondom de tekst.
4. Materiaalacceptatie: Het accepteren van lagere kwaliteit, andere kleuren of andere soorten papier dan gebruikelijk.
5. Oplagebeperking: Het verminderen van het aantal gedrukte exemplaren, ook al verhoogt dit de relatieve kosten per stuk.

De toon van de brief is formeel-ambtelijk, maar de dwingende taal ("uiterste zuinigheid", "genoodzaakt", "vóór alles") verraadt de grote druk waaronder de gemeentelijke diensten stonden. De datum, 7 juni 1941, plaatst dit document in het tweede jaar van de Duitse bezetting van Nederland. De schaarste aan grondstoffen was in deze periode reeds overal voelbaar. De bezetter controleerde de distributie van papier strikt via toewijzingsstelsels, waarbij prioriteit werd gegeven aan Duitse propaganda en noodzakelijke distributie-administratie.

De Stadsdrukkerij fungeerde als de centrale uitvoerder voor de hele gemeente Amsterdam. De ontvanger, de Dienst Marktwezen (gevestigd bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat), was verantwoordelijk voor de voedselvoorziening en handel in de stad, wat gepaard ging met een enorme stroom aan vergunningen, formulieren en administratieve bescheiden.

De brief illustreert hoe de Amsterdamse bureaucratie zich onder moeilijke omstandigheden aanpaste aan de 'economie van de schaarste'. Het contrast tussen het trotse briefhoofd (verwijzend naar de Gouden Medaille op de wereldtentoonstelling in Parijs, 1937) en de inhoudelijke noodkreet over papiertekort markeert de overgang van de vooroorlogse bloei naar de grauwe realiteit van de bezettingsjaren.