Ambbtelijk schrijven / Afschrift van een rapportage. 10 januari 1939. No.20/5/1 M.1938 AFSCHRIFT.
No.89 L.M.1939.

GEMEENTE AMSTERDAM.

Afd. Arbeidszaken.
No.19/3 A.V.

Amsterdam, 10 Januari 1939.

In verband met het toezicht, aan Burgemeester en Wethouders opgedragen in artikel 19 van het Werkloosheidsbesluit -1917, werd een onderzoek ingesteld naar de vraag, in hoeverre marktkooplieden lid zijn van een werkloozenkas en uit die kas uitkeering ontvangen. Bij dit onderzoek, waarbij groote medewerking werd ondervonden van den Dienst van het Marktwezen, bleek, dat deze dienst er prijs op zou stellen, voor zoover feiten bekend werden, die voor het Marktwezen ~~en~~ van belang zouden kunnen zijn, daarvan in kennis te worden gesteld. In verband hiermede meen ik de volgende gevallen onder Uw aandacht te mogen brengen.

B.M. Ledegang, geboren 6 December 1882, wonende Hoogte Kadijk 119 alhier, heeft zich op 19 October 1932 voor een standplaats op de Lindengracht laten inschrijven. Van die standplaats zou hij nimmer gebruik hebben gemaakt. Sinds Februari 1936 exploiteert hij een rijwielstalling annex winkelnering.

A. Vogel, geboren 20 Augustus 1885, heeft sinds twee jaren van zijn vaste standplaats op de dagmarkt Lindengracht geen gebruik gemaakt. De plaats wordt ingenomen door zijn zuster Flora Vogel, Rapenburgerstraat 91 III.

Op 7 Juni 1926 is ten name van L. Broekman, geboren 7 Mei 1904, wonende Eemsstraat 22, een vergunning voor een vaste standplaats op de dagmarkt in de Albert Cuypstraat afgegeven. Deze L. Broekman heeft van deze standplaats nooit gebruik gemaakt, doch wel zijn broer Gerrit Broekman. Men heeft het destijds doen voorkomen, of de standplaats voor L. Broekman bestemd was, daar Gerrit nog minderjarig was.

H. Smilde, geboren 25 Augustus 1881, Sint Antoniesbreestraat 74, heeft sinds 1 December 1923 een vaste standplaats op de Nieuwmarkt. Volgens de verkregen gegevens zou niet H. Smilde zelf, doch zijn vrouw van die standplaats gebruik maken.

Voor de Zondagsmarkt op Uilenburg zijn vergunningen verleend aan W. Cohen (vader) en I. en J. Cohen (zonen) voor drie verschillende standplaatsen. Deze standplaatsen zouden echter uitsluitend door W. Cohen worden bezet.

Op 7 Maart 1938 werd ten name van I. Polak, geboren 21 Mei 1915, wonende Kerkstraat 417, een vergunning afgegeven voor een vaste standplaats op de markt in de Dapperstraat. Bij onderzoek is gebleken, dat genoemde I. Polak van deze standplaats geen gebruik maakt. Buiten medeweten van I. Polak zou diens neef E. Polak, wonende President Brandtstraat 44 E, geboren 29 Juli 1919, op naam van I. Polak een vergunning hebben gevraagd en verkregen.

Aan L. Vos, geboren 17 September 1897, werden vaste standplaatsen toegewezen op de markten Lindengracht, Westerstraat en Mosveld. Hij zou daarvan nooit gebruik maken, doch wel zijn vrouw L. Vos, geboren Borstel.

Aan W. van Eijken, geboren 18 November 1895, werden vaste standplaatsen toegewezen op de markten Lindengracht en Jan Evertsenstraat. Hij zelf zou daarvan geen gebruik maken, doch wel zijn vrouw en dochter.

Van de aan H.L. Smis, geboren 8 April 1910, wonende Tweede Lindendwarsstraat 13 II achter, toegewezen standplaats op de markt Lindengracht, zou uitsluitend gebruik gemaakt worden door zijn broer F.H. Smis, oud 31 jaar, wonende Marnixstraat 171.

z.o.z. Dit document is een rapportage van de Afdeling Arbeidszaken aan het college van Burgemeester en Wethouders van Amsterdam. Het is een verslag van een gezamenlijke controle met de Dienst van het Marktwezen.

De kern van het onderzoek is tweeledig:
1. Sociale zekerheid: Controleren of marktkooplieden onterecht uitkeringen ontvangen uit een werkloozenkas terwijl zij een standplaats bezitten.
2. Marktbeheer: Opsporen van onregelmatigheden rondom marktvergunningen.

De gerapporteerde gevallen vertonen patronen van oneigenlijk gebruik:
* Inactieve vergunninghouders: Personen die een plek bezetten maar deze niet gebruiken (Ledegang).
* Familiaire overdracht: Het laten gebruiken van een standplaats door familieleden (broers, zusters, echtgenotes), vaak om beperkingen zoals minderjarigheid te omzeilen of om meerdere plekken binnen één familie te houden (Vogel, Broekman, Smilde, Cohen, Vos, Van Eijken, Smis).
* Identiteitsfraude: Het aanvragen van een vergunning op naam van een familielid zonder diens medeweten (Polak).

Onderaan de pagina staat "z.o.z." (zie ommezijde), wat aangeeft dat de lijst met gevallen op de achterzijde van het origineel doorloopt. Het document dateert van januari 1939, een periode waarin de gevolgen van de economische crisis van de jaren '30 nog steeds voelbaar waren. De werkloosheid was hoog en de controle op uitkeringen ("steun") was streng. Het Werkloosheidsbesluit van 1917 regelde de subsidiëring van werkloosheidskassen (vaak gekoppeld aan vakbonden) door de overheid.

In Amsterdam was er een grote schaarste aan marktstandplaatsen op populaire markten zoals de Albert Cuyp, de Lindengracht en de Dapperstraat. Omdat er lange wachtlijsten waren, trachtten families standplaatsen binnen de familie te houden door ze op naam van verschillende familieleden te zetten, zelfs als die personen zelf niet op de markt stonden. Dit document illustreert de bureaucratische inspanningen van de gemeente om deze praktijken te beteugelen en ervoor te zorgen dat vergunningen terechtkwamen bij degenen die ze daadwerkelijk nodig hadden voor hun levensonderhoud.