Besluitextract (Afschrift) van de Gemeente Amsterdam. 24 februari 1939. No. 20/10/1 M.1939 AFSCHRIFT.

No. 23/27 L.M.1938 Verleenen vaste standplaats als
marktkoopman aan "statenlooze".

                      E x t r a c t
             uit het Boek der Besluiten van
         Burgemeester en Wethouders van Amsterdam
               Vrijdag, 24 Februari 1939.

 De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-,

bad- en zweminrichtingen brengt onder de aandacht van de vergadering,
dat de heer M.Bloemhof, adviseur van den Marktbond "Vooruitgang Zij
Ons Doel", heeft verzocht, de heeren Abraham Stoller en Meyer Stol-
ler, beiden ingezetene-niet Nederlander, in aanmerking te doen komen
voor een vaste standplaats als marktkoopman.
Ingevolge het Reglement op de Markten, vervolgt spreker,
komen alleen voor een vaste standplaats in aanmerking personen, die
de Nederlandsche nationaliteit bezitten.
Belanghebbenden zijn echter in Nederland geboren en opgevoed,
terwijl zij bovendien voor den militairen dienst werden ingeschreven.
Eerstgenoemde heeft den werkelijken dienst volbracht; laatstgenoemde
is voor dezen dienst ongeschikt verklaard.
Met het oog op het vorenstaande en op het bepaalde in art.
31 van bovengenoemd reglement, volgens hetwelk de directeur van het
Marktwezen in bijzondere gevallen, te zijner beoordeeling, bevoegd
is, van de bepalingen van dit reglement af te wijken, bestaat wel
aanleiding, het verzoek in te willigen, zegt spreker, die nog erop
wijst, dat in het ontwerp van wet op venters en marktkooplieden, als
zoodanig wordt erkend o.a. degene, die gedurende drie jaren vóór
de aanvrage in Nederland heeft gewoond.
Na gehouden bespreking besluit de vergadering, goed te keuren,
dat bovenvermeld verzoek wordt ingewilligd.
Afschrift hiervan zal worden gegeven aan de afdeelingen
Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen
(2 stuks) en Algemeene Zaken.
Voor eensluidend extract,
de Secretaris,
Van Lier.

Kennisgenomen:
De Directeur van het Marktwezen,
w.g.Dr.A.v.d.Laan. Dit document is een officieel uittreksel van de notulen van het Amsterdamse College van Burgemeester en Wethouders. De kern van het besluit is het maken van een uitzondering op de geldende marktverordening.

• Het juridische knelpunt: Het vigerende 'Reglement op de Markten' stelde dat een vaste standplaats exclusief was voorbehouden aan personen met de Nederlandse nationaliteit. De gebroeders Stoller waren echter "ingezetene-niet Nederlander" (statenloos).
• De argumentatie voor coulance: De wethouder voert drie morele en praktische redenen aan om de wet te omzeilen:
  1. De broers zijn in Nederland geboren en getogen (sociaal-culturele integratie).
  2. Zij hebben voldaan aan hun dienstplicht (loyaliteit aan de staat), waarbij Abraham daadwerkelijk gediend heeft en Meyer medisch werd afgekeurd.
  3. Er was nieuwe wetgeving in de maak die de eis van nationaliteit wilde versoepelen naar een verblijfsduur van drie jaar.
• De uitkomst: De gemeente maakt gebruik van een discretionaire bevoegdheid (artikel 31 van het reglement) om "in bijzondere gevallen" af te wijken van de hoofdregel. Het verzoek voor de standplaats wordt ingewilligd. Dit document stamt uit februari 1939, een uiterst gespannen periode vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Nederland kende in die tijd veel inwoners die weliswaar hier geboren waren, maar door de strikte wetgeving (ius sanguinis) de nationaliteit van hun (vaak buitenlandse of statenloze) ouders behielden.

De achternaam Stoller en de typering "statenloos" wijzen mogelijk op een Joodse migratie-achtergrond (bijvoorbeeld uit Centraal- of Oost-Europa). In de context van 1939 was het verkrijgen van een vaste standplaats van levensbelang voor de economische zelfstandigheid van deze families. Het besluit van de gemeente Amsterdam getuigt van een pragmatische en voor die tijd relatief ruimhartige houding ten opzichte van geïntegreerde 'vreemdelingen', waarbij de vervulling van de militaire dienstplicht zwaar woog als bewijs van goed burgerschap. A. v.d. Laan M. Bloemhof Gemeente Amsterdam Marktwezen