Ambtelijk rapport/verslag. 26 juni 1941 (met kanttekeningen tot 2 juli 1941). [Getypte tekst]

Nº 37/59/1 M.1941 20/6
RAPPORT

Ingevolge Uw opdracht hebben wij, ondergeteekenden, controleur Klaasen en Felthuis, assistentie verleend bij het afgeven van aardappelen vanuit het Koelhuis, des smorgens van 7 uur tot circa 10 uur v.m en daartoe de betrokken koopers met hun voertuigen in een rij opgesteld om vervolgens iedere kooper op zijn beurt in de gelegenheid te stellen zijn aarddppelen in ontvangst te nemen. Ons bleek echter, dat of verschillende koopers hadden hun briefjes waarop zij de aardappelen konden ontvangen afgegeven aan hen die met de afgifte belast waren of laatstgenoemden hadden de briefjes van de koopers in ontvangst genomen. Het gevolg hiervan was in elk geval, dat sommige koopers die volgens de rijorde aan de beurt waren moesten wachten terwijl aan hen van wie het briefje reeds in het bezit was van de afgevers der aardappelen voorkeur werd verleend. Begrijpelijk gaf een en ander aanleiding tot misnoegen, hetgeen voorkomen had kunnen worden mits men zich aan één bepaalde regel had gehouden. In verband hiermede moge wij U beleefd verzoeken wel te willen bevorderen dat dit kan worden verhinderd opdat niet noodeloos de orde op de Centrale Markt wordt verstoord.

Amsterdam 26 Juni 1941
De Controleurs,

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Handtekening: W.H. Klaasen]
[Handtekening: F. Felthuis]

[Handgeschreven kanttekeningen]

(Links onder het midden, schuin geschreven):
Heden morgen 27/6, hebben wij aan niemand voorkeur toegestaan, hetgeen bij sommige kleinhandelaren tot protest aanleiding gaf.
[Paraaf] 30-6-’41

(Stempel links onder):
Gezien

(Rechts onder de handtekeningen):
Besproken met Hr. Es. Zul[?] rekening mede gehouden wordt. Opbergen.
[Paraaf] 2/7-’41 Dit document is een intern rapport van de Amsterdamse marktcontroleurs aan hun superieur. De kern van de klacht is een gebrek aan discipline in de distributieketen:
1. Systeemfout: Kopers gaven hun afhaalbewijzen ("briefjes") voortijdig af aan het personeel dat de aardappelen uitgaf.
2. Gevolg: Het personeel hanteerde de volgorde van de briefjes die ze in de hand hadden, in plaats van de fysieke volgorde van de wachtrij. Hierdoor ontstond "voorkeursbehandeling" voor degenen die hun briefje het snelst (of via vriendjespolitiek) hadden afgegeven.
3. Spanning: Dit leidde tot "misnoegen" onder de wachtenden. De controleurs vreesden voor verstoring van de openbare orde op de Centrale Markt.

Opvallend is de handgeschreven toevoeging van de volgende dag (27 juni). Toen de regels strikt werden gehandhaafd ("niemand voorkeur toegestaan"), leidde dit paradoxaal genoeg juist tot protest van de kleinhandelaren, die blijkbaar gewend waren aan het informele systeem van voorkeursbehandeling. Het rapport dateert van juni 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland.
* Voedselschaarste: In deze periode werd de schaarste aan basisbehoeften zoals aardappelen steeds nijpender. De distributie werd streng gereguleerd via bonnen en officiële toewijzingen.
* De Centrale Markt: De Centrale Markthallen in Amsterdam-West waren het vitale knooppunt voor de voedselvoorziening van de stad. Orde en rust waren daar cruciaal om opstanden of zwarte handel te voorkomen.
* Administratieve taal: Het gebruik van de spelling "ondergeteekenden" en "aarddppelen" (een typefout in het origineel) is kenmerkend voor de ambtelijke correspondentie van die tijd.
* Spanning op de werkvloer: Het document illustreert de dagelijkse frictie tussen controleurs (die de regels willen handhaven) en de praktijk op de werkvloer, waar informele afspraken vaak de overhand namen.