Proces-verbaal / Intern rapport van de Centrale Markt Amsterdam. 15 juli 1941. Rapport
Nº 37/79/1 M.1941 20/8

Rijwieldiefstal

Ondergetekende rapporteert U dat hedenmorgen ± 8.30 uur H. Pelser wonende Borgerstraat 43 II (Kooperspersoneel) aangifte deed van de vermissing van zijn rijwiel.

De identiteit van het rijwiel is: zwart gelakt toerrijwiel
merk „Lyon”
op achterbuis van frame z.g. regenboog transfer met leeuw
chromé stuur, lamp en dynamo; handvat stuk
nieuwe banden, merk Radium
Imitatie Terry zadel.
Vleugelmoeren op voor- & achteras.
Aluminium bagagedrager.
Oud gering blad; verschillende krassen.

Pelser heeft, zoals zijn gewoonte is, hedenmorgen dit rijwiel in bewaring gegeven bij P.J. Terlien (rijwielbewaarder bij ’t grasveld). Toen hij zich weer, omstreeks half negen, bij Terlien vervoegde om dit rijwiel weer in ontvangst te nemen, bleek het weg te zijn.

P.J. Terlien, geboren 2.3.1870 en wonende Brandenburgerstraat 5, rijwielbewaarder op de Centr. Markt verklaarde mij, desgevraagd, dat een hem onbekend persoon dit rijwiel heeft meegenomen met de opmerking dat hij „het eens wilde probeeren.” Terwijl ik zeide, aldus Terlien, „dat mag je niet,” werd ik afgeleid door een andere persoon die zijn bakfiets bij mij stalt. Even daarna ontdekte ik dat het rijwiel verdwenen was. De persoon bovengenoemd was gekleed in blauw costuum en Terlien herkende hem niet als een geregelde marktbezoeker.

Ondergetekende heeft Pelser aangeraden de Politie met de vermissing in kennis te stellen. Hijzelf stelde zich voor onmiddellijk op het Waterlooplein te gaan zien of zijn fiets daar soms werd verhandeld. Ondergetekende heeft voorts de controleurs aan het uitgangshek der Centr Markt met de vermissing op de hoogte gesteld.

(In rode inkt): m.i. Is Terlien verantwoordelijk voor een bij hem in bewaring gegeven rijwiel. (ondertekend)

Amsterdam, 15 Juli 1941
De Controleur,
(handtekening)

(Links onderaan): Den Heer Bedrijfschef der Centrale Markt. (geparafeerd) besproken 10/8.41. * De diefstal: De diefstal vond plaats onder het oog van de bewaker door middel van een babbeltruc. De dader suggereerde dat hij de fiets wilde "proberen" en maakte gebruik van een moment van afleiding (het stallen van een bakfiets) om er vandoor te gaan.
* Signalement fiets: De beschrijving is zeer gedetailleerd (merk Lyon, regenboogtransfer, Radium-banden). Dit was destijds essentieel omdat fietsen kostbaar waren en veelvuldig werden gestolen.
* Onderzoek: De benadeelde (Pelser) geeft aan direct naar het Waterlooplein te gaan. Dit was destijds (en lang daarna) de bekende plek in Amsterdam waar gestolen goederen, en specifiek fietsen, werden doorverkocht.
* Aansprakelijkheid: In de rode kantlijnnotitie wordt een juridisch/disciplinair oordeel geveld: de bewaker Terlien wordt persoonlijk verantwoordelijk gehouden voor het verlies, aangezien de fiets bij hem in bewaring was gegeven. * Tijdsperiode: Juli 1941, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het document een civiele/interne rapportage lijkt van de Centrale Markt, valt het in een tijd van toenemende schaarste.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie bij de Jan van Galenstraat). Dit was een streng gecontroleerd terrein waar veel personeel en handelaren samenkwamen.
* Sociaal-economisch: Fietsen waren in 1941 het primaire vervoermiddel, maar door de oorlog werden onderdelen (zoals de genoemde Radium-banden) en nieuwe fietsen steeds schaarser. Een diefstal was een aanzienlijke economische schadepost voor een arbeider ("kooperspersoneel").