Klachtenformulier/Rapport van de gemeentelijke marktdienst of politie (toezicht op straathandel). 16 oktober 1941 tot 21 januari 1942. [Rechtsboven handgeschreven:]
Anoniem schrijven van Kaaymolen,
marktplaats Lindengracht.
R.

No. . . 107 . . . . Klacht betreffende: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Contrôlerayon . . . . . . . . Ventverg.(stpl.)no . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Artikel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ingekomen den . . . . . . . . . . 19. . per . . . . . . . . . . . . . . . van . . . . . . . . . . . . .
ventverg.(stpl.)(winkel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
adres . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Aard der klacht: Venters zonder vergunning,
dagelijks H. de Grootplein & Haarl. plein.

Ter onderzoek aan contrôleur . . . Reynga . . 16/10 19 41 Terug . . . . . . . . . . .

[Midden:]
R A P P O R T .

18/10 '41 Waarschijnlijk in verband met het zeer slechte weer, in de Hugo de Grootstraat 1 venter aangetroffen, voorzien van een ventvergunning. Haarlemmerpl. niets aangetroffen. Zeer slecht weer. Storm en regen!
[Geparafeerd:] R

14/1/42. Hr. Inspecteur,
16/1/42. Ik heb daar aanhoudend gecontroleerd, al de venters waren echter voorzien van een geldige vergunning, ik heb echter geen controle uitgeoefend op de Rijksherkenningskaarten. Hier is geen opdracht van.
Als er weer goedkoop fruit komt, moet deze klacht maar opnieuw behandeld worden.
[Handtekening:] Reynga

[Linksonder:]
Opbergen
21-1-42
[Onleesbare handtekening, mogelijk 'De Waay'] Het document betreft de afhandeling van een anonieme klacht over illegale straathandel op het Hugo de Grootplein en het Haarlemmerplein in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De klager, die zich identificeert als "Kaaymolen" van de markt op de Lindengracht, stelt dat er dagelijks wordt gevent zonder de benodigde vergunningen.

Controleur Reynga voert twee inspecties uit. Tijdens de eerste inspectie in oktober 1941 treft hij door noodweer (storm en regen) vrijwel niemand aan; de enige aanwezige venter beschikt over de juiste papieren. In januari 1942 controleert hij opnieuw en stelt vast dat alle aanwezige handelaren een geldige vergunning hebben. Opmerkelijk is zijn expliciete opmerking dat hij niet heeft gecontroleerd op de "Rijksherkenningskaarten" (het Persoonsbewijs), omdat hij daarvoor geen expliciete opdracht had gekregen. Dit duidt op een strikte scheiding tussen markttoezicht en de bredere (politieke) handhaving door de bezetter. Het rapport wordt gesloten met het advies de zaak te heropenen zodra er weer "goedkoop fruit" beschikbaar komt, aangezien dit meestal de periode is waarin illegale handel toeneemt. Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse bureaucratie in bezet Nederland (1941-1942). In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en distributiemaatregelen. Straathandel was streng gereguleerd om de zwarte markt tegen te gaan.

De vermelding van de Rijksherkenningskaarten is historisch relevant: het Persoonsbewijs was in 1941 ingevoerd door de Duitse bezetter. De weigering of het achterwege laten van controle hierop door een gemeentelijk ambtenaar kan wijzen op een vorm van lijdelijk verzet of simpelweg het strikt vasthouden aan de eigen ambtelijke instructies om niet betrokken te raken bij het opsporen van onderduikers of personen met vervalste documenten. De klacht zelf (van een marktkoopman over illegale concurrentie) laat zien hoe de economische druk onder de bevolking leidde tot onderlinge controle en verklikking.