Politierapport / Proces-verbaal. 31 oktober 1941 (met afwikkeling op 4 november 1941). (Marginale notities: Inschrijving, Opbergen 14-11-41, 889 in cirkel)

Rapport № 72/64/1 M.1941

Op Vrijdag 31 October 1941 v.m. aangetroffen in de Pegastraat Tuindorp-Oostzaan: Henricus Johannes Tikkelorum, geboren Amsterdam 6-3-1924 (Metselaarskn.). Adres: Korenbloemstraat 2 hs. A’dam (N).

Deze stond daar met een drie kwart volgeladen bakfiets met andijvie. Desgevraagd bleek mij, dat hij geen vergunning had. Ook was hij niet in het bezit van een Rijks-erkenning, verplicht voor kleinhandelaren in groenten en fruit ingevolge artikel 11 lid 1 van het Crisis-Tuinbouwbesluit 1941. Tevens bleek mij, dat Tikkelorum zijn andijvie niet had aangeprijsd en buiten de veiling om van tuinders had betrokken hetwelk strafbaar is gesteld in artikel 11 van het Crisis-Tuinbouwbesluit 1940 I.

Tikkelorum kende de tuinders niet van naam, maar wel van aanzien. Alvorens heb ik Tikkelorum voor het venten zonder vergunning geverbaliseerd. Nadat ik hem nu een proces-verbaal had aangezegd, wilde hij met alle geweld doorgaan met het venten. Dit heb ik hem belet en na eenigen tegenwerking heb ik hem met de bakfiets met andijvie opgebracht naar het politieposthuis op Tuindorp-Oostzaan. Na telefonische bespreking met Directeur Postma heb ik mij op diens advies gewend tot den heer Blij v/d R. Markt Opsporingsgroep groenten en fruit op de C. Markt. Namens den heer Blij heb ik de bakfiets met andijvie in beslag genomen wegens het overtreden van de bovengenoemde artikels v/h Crisis-Tuinbouwbesluit.

Omdat Tikkelorum de andijvie niet wenschte voor te wegen heb ik het partijtje geschat op ± 40 Kg. Deze andijvie met bakfiets is daarop door mij gestald in de garage „De Toekomst” van den heer Zandvliet op genoemd Tuindorp, daar op het politieposthuis geen gelegenheid was.

Daarna, toen aan de politie noch op een andere wijze vervoergelegenheid naar de C. Markt mogelijk bleek, heb ik in overleg met den heer Blij te 14:00 uur de andijvie verkocht tegen veilingprijs aan den heer Appelman in de Kwikstaartstraat hoek Pegastraat op genoemd Tuindorp. Dinsdag 4 Nov. 1941 heb ik na bespreking met den heer Blij de verdere afwikkeling dezer zaak aan hem overgedragen. De bakfiets is in overleg met den heer Blij dien dag na stelling kosten boete betaald...

(Onderaan: z.o.z. [zie omzijde]) Dit rapport beschrijft een typisch handhavingsincident tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De 17-jarige Henricus Tikkelorum wordt betrapt op het illegaal uitventen van andijvie. De ernst van het vergrijp ligt in het feit dat hij de "veilingplicht" heeft ontdoken; hij kocht de groenten direct bij tuinders in plaats van via de officiële kanalen.

Belangrijke elementen in het rapport:
* Weerstand: De verdachte wilde "met alle geweld doorgaan", wat wijst op de wanhoop of brutaliteit in de illegale handel tijdens de oorlogsjaren.
* Logistieke problemen: De politie kon de inbeslaggenomen waar niet zelf vervoeren naar de Centrale Markt (C. Markt), wat leidde tot een directe verkoop ter plaatse aan een lokale handelaar (Appelman) om bederf te voorkomen.
* Jurisdictie: Er is nauwe samenwerking tussen de reguliere politie en de specifieke opsporingsdiensten voor de markt (de Rijksmarkt-Opsporingsgroep). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd via het distributiestelsel. Het Crisis-Tuinbouwbesluit (oorspronkelijk uit de jaren '30 maar door de bezetter aangescherpt) moest ervoor zorgen dat alle landbouwproducten via de veilingen liepen. Dit stelde de overheid (en de bezetter) in staat om de voedselstroom te controleren, rantsoenen te bepalen en de export naar Duitsland te garanderen.

Wie "buiten de veiling om" handelde, onttrok goederen aan het systeem. Dit werd beschouwd als economische sabotage of zwarte handel. Amsterdam-Noord, grenzend aan het agrarische Waterland, was een bekende plek voor dergelijke kleinschalige illegale handel, waarbij "venters" probeerden een stuiver bij te verdienen door groenten direct van het land naar de stad te brengen.