Ambtelijke brief/rapportage. 24 juni 1939. Onbekend (vermoedelijk een afdelingshoofd of politie-instantie, gericht aan de wethouder). VP/HG.
Extra [handgeschreven]

24/13/3 M.
1
24 Juni 1939.

Verzoek van I. Sternfeld om plaats op markten te mogen bezetten.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 9 dezer om advies ontvangen stuk no. 23/5 L.M.1939 heb ik de eer U te berichten, dat dezerzijds aan adressant toestemming was verleend om een marktplaats te bezetten, onder voorwaarde, dat hij zich in hoofdzaak zou bepalen tot den verkoop van een of ander artikel en dat hij zijn attracties, bestaande uit enkele acrobatische toeren, alleen zou verrichten om het publiek te lokken, op de wijze, zooals soms standwerkers dit doen.

Adressant heeft zich niet aan de vorenvermelde voorwaarden gehouden; hij trad op de markten hoofdzakelijk op als acrobaat, terwijl de verkoop van artikelen slechts een voorwendsel was. Hij gaf acrobatische vertooningen, waarvoor hij zich liet beloonen door het publiek te verplichten eerst voldoende potlooden van hem te koopen, alvorens hij tot zijn vertooning overging.

Aangezien de markten alleen voor den bona-fide handel en niet voor dergelijke acrobaten bestemd zijn, is dezerzijds opdracht gegeven om adressant voor het door hem beoogde doel geen plaats op de markten meer te verleenen. Of dit, zooals adressant schrijft ook door de Politie zou zijn verboden, is onbekend; het lijkt echter waarschijnlijk, dat adressant

[einde pagina] Deze brief is een ambtelijk advies aan de wethouder over de casus van I. Sternfeld. Sternfeld had oorspronkelijk toestemming gekregen om op de markt te staan als "standwerker": iemand die met een kleine act publiek trekt om vervolgens goederen te verkopen.

De kern van de klacht is dat Sternfeld de rollen had omgedraaid. Hij fungeerde primair als acrobaat en gebruikte de verkoop van potlooden als een soort gedwongen toegangsbewijs ("entreeprijs") voor zijn show. De autoriteiten oordelen dat de markt uitsluitend bestemd is voor "bona-fide handel" en niet voor straatartiesten die de handel als dekmantel gebruiken. Als gevolg hiervan is zijn vergunning ingetrokken of wordt verdere toegang geweigerd. Het document dateert van juni 1939, een periode van economische spanning en strikte regulering van de openbare ruimte in Nederland, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

1. Marktordening: In de jaren '30 was de controle op markten streng. Men wilde voorkomen dat markten veranderden in kermissen of plaatsen voor bedelarij. Het onderscheid tussen een "koopman" en een "artiest" was juridisch en beleidsmatig van groot belang voor de belastingheffing en vergunningverlening.
2. Sociaal-economisch: Veel mensen probeerden in de crisisjaren met creatieve middelen (zoals standwerken) het hoofd boven water te houden.
3. Naam Sternfeld: Hoewel het document puur over marktregels gaat, is de naam Sternfeld historisch gezien opvallend. In 1939 bevonden zich veel joodse vluchtelingen uit Duitsland en Oostenrijk in Nederland die vaak geen regulier werk mochten verrichten en probeerden via de handel in hun levensonderhoud te voorzien. Zonder verdere bronnen is niet te zeggen of dit hier het geval is, maar het verklaart mogelijk de strikte ambtelijke toon en de noodzaak voor Sternfeld om potlooden te verkopen als "voorwendsel" voor zijn optreden.