Officiële brief/correspondentie 31 mei 1941 Commissie voor Smeeroliën (Secretariaat: Gemeente Energiebedrijf Amsterdam) Den Heer Directeur van het Marktwezen, Amsterdam COMMISSIE VOOR SMEEROLIËN
Secr.: Gemeente Energiebedrijf
Centrale Noord, Papaverweg 55
Telef. 53600, Toest. 471-449
no. 5-131.

S.I. 4169/114
AMSTERDAM, 31 Mei 1941.

Nº 100/5/10 M. 1941 3/6

[Handgeschreven aantekening rechtsboven:]
M.v. Dir.
Th. Jonkman
s.v.p. zoo spoedig mogelijk de gegevens voor dezen brief voorbereiden!
[Initialen]

Den Heer Directeur van het Marktwezen,
Jan van Galenstraat 14,
A M S T E R D A M - West.

Betreft: gebruik, verzamelen en regenereeren van smeeroliën.

Bij de bestudeering van de bij ons ingekomen enquête-formulieren is gebleken, dat in het algemeen vanaf 1938, het laatste jaar dat als normaal kan worden aangenomen, tot aan 1940, resp. 1941, een goed merkbare besparing in het gebruik van smeerolien niet is te zien, terwijl bovendien blijkt, dat het verzamelen van gebruikte olie tot nu toe in absoluut onvoldoende mate is geschied.

Wij zijn van meening, dat het noodzakelijk is zich met het olievraagstuk in alle diensten en bedrijven intensief te bemoeien. Daarom verzoeken wij U in de eerste plaats, indien dit nog niet is geschied, een verantwoordelijk ambtenaar bij Uw dienst aan te wijzen, die met het vraagstuk der besparing van olie en het verzamelen van gebruikte olie speciaal wordt belast, met welken ambtenaar de Secretaris van onze Commissie alle aangelegenheden betreffende smeerolie kan bespreken. Wij zullen dan ook gaarne van U vernemen, wie U bij Uw dienst daarvoor heeft aangewezen of wie U daarvoor denkt aan te wijzen.

Bij het verzamelen van gebruikte olie en ook bij de verzending van geregenereerde olie treedt onmiddellijk het vraagstuk der emballage sterk naar voren. Zooals U bekend zal zijn, zijn nieuwe vaten en bussen in den handel nagenoeg niet meer te krijgen. Eveneens is dit het geval met reeds gebruikte vaten en bussen. Ook het vraagstuk van reiniging van oude vaten is in dezen tijd niet gemakkelijk op te lossen. De noodige reinigingsmiddelen, zooals bv. petroleum, benzine of dergelijke middelen mogen daarvoor in het geheel niet meer worden gebruikt, terwijl andere reinigingsmiddelen moeilijk te verkrijgen zijn. Daarom zien wij ons genoodzaakt U er in de eerste plaats nadrukkelijk op te wijzen, vaten of bussen, die eventueel in Uw bezit zijn, in geen geval te verkoopen of voor andere doeleinden te gebruiken dan voor het vullen met olie.

In dit verband verzoeken wij U onderstaande vragen zoo volledig mogelijk te willen beantwoorden, opdat wij een inzicht krijgen in den voorraad vaten en bussen, welke eventueel bij de gemeentebedrijven en -diensten ter beschikking zijn, waarbij U tevens, indien U vaten of bussen in opslag heeft, gelieve op te geven hoeveel vaten of bussen aanwezig zijn en wat de grootte (inhoud) daarvan is, en wel verdeeld als volgt:

--- * Kernboodschap: De Commissie voor Smeeroliën constateert dat er ondanks de oorlogsomstandigheden te weinig olie wordt bespaard en te weinig afgewerkte olie wordt ingezameld. Er wordt geëist dat er een verantwoordelijke ambtenaar wordt aangesteld en dat alle beschikbare emballage (vaten en bussen) strikt gereserveerd blijft voor olie-opslag.
* Toon: Formeel, dringend en dwingend. De brief weerspiegelt de groeiende schaarste en de noodzaak voor centrale sturing binnen het gemeentelijk apparaat.
* Taalgebruik: Formele ambtelijke taal uit het midden van de 20e eeuw (bijv. "emballage", "regenereeren", "in dezen tijd").
* Fysieke kenmerken: Het document bevat een handgeschreven instructie (waarschijnlijk van de directeur aan een ondergeschikte) om met spoed gegevens te verzamelen, wat de urgentie van het verzoek onderstreept.

--- Deze brief is gedateerd op 31 mei 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Smeerolie was een cruciaal product voor de oorlogsvoering en de economie, maar de aanvoer was door de oorlog nagenoeg stilgevallen.

De "Commissie voor Smeeroliën" fungeerde hier als een orgaan dat toezag op de distributie en het hergebruik (regenereren) van schaarse grondstoffen. De verwijzing naar het verbod op het gebruik van petroleum of benzine als reinigingsmiddel illustreert de extreme schaarste; zelfs de middelen om vaten schoon te maken waren op de bon of verboden voor dergelijk gebruik. Het "Marktwezen" in Amsterdam beschikte over veel rollend materieel en machines (voor de markthallen en transport), waardoor zij een belangrijke verbruiker en potentiële bron van gebruikte olie waren. Marktwezen