Getypte brief / Circulaire. Commissie voor Smeeroliën (Secretariaat: Gemeente Energiebedrijf Amsterdam). COMMISSIE VOOR SMEEROLIËN
Secr.: Gemeente Energiebedrijf,
Centrale Noord, Papaverweg 55,
Telef. 53600, Toest. 471-449.
no. 4-187

AMSTERDAM, 3 Juli 1941.

[Stempel: No 100/5/15 M. 1941 1/7]
[Handgeschreven: hi. l. h. Jansen]

Betreft: Beschikking opgave smeeroliën 1941.

In verband met de "Beschikking opgave smeeroliën 1941",
welke luidt als volgt:
" artikel 1.
lid 1. Een ieder die smeeroliën in den zin van de Smeerolie-
beschikking 1940/no.1 in een hoeveelheid of hoeveelheden, in
totaal grooter dan 100 kg voorhanden of in voorraad heeft,
is verplicht hiervan opgave te doen aan den Directeur van het
Rijksbureau voor Aardolieproducten, Den Haag.
lid 2. De opgave moet geschieden binnen 14 dagen na de in
werking treding van deze beschikking. Zij moet plaatshebben
door inzending van een volledig en naar waarheid ingevuld
en onderteekend formulier, dat door den Directeur van het
Rijksbureau vastgesteld en bij genoemd bureau verkrijgbaar gesteld
wordt.
lid. 3. De in lid 1 omschreven verplichting geldt niet voor per-
sonen of lichamen, die na 13 November 1940 door inzending van
eenig formulier aan het Rijksbureau een opgave van bij hen voor-
handen of in voorraad zijnde smeeroliën hebben gedaan.

artikel 2.
Deze beschikking kan worden aangehaald beschikking opgave
smeeroliën 1941. Zij treedt in werking met ingang van den dag
na dien der dagteekening, onderscheidenlijk der eerste dagtee-
kening van de Nederlandsche Staatscourant, waarin zij is ge-
plaatst.
Den Haag, 1 Juli 1941, "

doen wij U ingesloten de daarin geadviseerde formulieren toe-
komen, welke volgens navraag bij het Rijksbureau ook door onze
gemeentebedrijven moeten worden ingediend vóór 14 Juli a.s.

Alle in Uw bezit zijnde hoeveelheden smeeroliën en vetten
dienen in deze formulieren afzonderlijk te worden vermeld.

Ingevuld en onderteekend zal onze Commissie ze gaarne zoo
spoedig mogelijk van Uw Directie tegemoetzien, waarna onze Com-
missie voor doorzending naar het Rijksbureau zal zorgdragen.

De Secretaris,

[Handtekening]

loo Het document is een ambtelijke mededeling van de 'Commissie voor Smeeroliën' aan een (niet nader genoemd) gemeentebedrijf in Amsterdam. De kern van de brief is het afdwingen van een landelijke verordening waarbij alle voorraden smeerolie boven de 100 kg geregistreerd moeten worden bij het 'Rijksbureau voor Aardolieproducten'.

Opvallende elementen:
* Strikte termijnen: De beschikking is gedateerd op 1 juli, de brief op 3 juli, en de uiterste inleverdatum is 14 juli. Dit wijst op een hoge mate van urgentie.
* Centralisatie: Het document illustreert de verschuiving van lokale autonomie naar centrale controle door Rijksbureaus.
* Administratieve taal: Het gebruik van de spelling-Marchant (den, grooter, onderteekend) is typerend voor de periode. Dit document stamt uit juli 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Smeeroliën en aardolieproducten waren van cruciaal strategisch belang voor zowel de oorlogsmachine als de civiele economie.

Tijdens de bezetting werden 'Rijksbureaus' ingericht om de distributie en het verbruik van schaarse goederen en grondstoffen strak te reguleren (de zogenaamde distributiestelsels). Deze bureaus stonden onder toezicht van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, maar fungeerden in feite als instrumenten voor de Duitse bezetter om grip te krijgen op de Nederlandse voorraden.

De brief toont aan hoe de bureaucratie, in dit geval via de Amsterdamse gemeentebedrijven, werd ingezet om de inventarisatie van deze middelen te voltooien. Het niet opgeven van voorraden kon in deze periode leiden tot zware straffen wegens economische sabotage of hamsteren.