Getypte brief (afschrift van een verzoekschrift). 3 februari 1940. Bond van Volkstuinders (Secr.: G.J. Gerritsen). No. 27/3 P.W. 1940 AFSCHRIFT

BOND VAN VOLKSTUINDERS

No. 38/40
Secr.: G.J. Gerritsen
Wingerdweg 17
A’dam-Noord.

Amsterdam, 3 Februari 1940.

den Edelachtbaren Heer Wethouder
der Publieke Werken der Gemeente Amsterdam
Stadhuis,
A M S T E R D A M.
Centrum.

Edelachtbare Heer,

Namens het Bestuur van opgemelden Bond, heeft ondergetekende de eer Uw Ed. te verzoeken om aan den Bond van Volkstuinders een stuk grond, gelegen aan den Kamperfoelieweg en Heggerankweg aan de Overzijde van het Y, te verhuren.

De Bond heeft het voornemen om daar volkstuinen te stichten, die een tijdelijk karakter dragen. In den tijd van mobilisatie en oorlogsdreiging, ook al houden wij ons verzekerd, dat regeering zorg draagt, dat in voldoende mate voor voedsel voor den mensch voorzien wordt zal het toch voor de slecht gesitueerde van groot belang zijn, om in de gelegenheid gesteld te worden, om aardappelen, peulvruchten en andere groenten te kunnen teelen. De grond is een oude baggerplaats en uiteraard zeer gemeleerd van samenstelling en verre van vlak. Wij meenen, dat een prijs van honderd gulden per H.A. per jaar billijk genoemd mag worden.

Het terrein heeft geen afscheiding van den openbaren weg. Die zal gemaakt moeten worden. Zij kan bestaan uit een te graven sloot, uit palen met draad, en uit een haag. Het eerste is uitsluitend arbeid en biedt het voordeel, dat de uitgegraven grond gebezigd kan worden voor het vullen van het groot aantal kuilen. Het kan met de hand en met de graafmachine geschieden. De andere wijze is wel minder arbeid, maar groot materieele kosten.

Wij verwachten, als wij de gegadigden oproepen, daarbij wel een aantal werkloozen zullen zijn, die, als er eenige faciliteiten verleend kunnen worden, bijv. vrij van stempelen, voor den duur van het te verrichten werk of stempelen op het werk, de schop, waarmede zij dienen te werken, na het verrichten werk, in eigendom te geven, de noodige kunstmeststoffen, na onderzoek, gratis geven, dan zijn wij overtuigd, dat wij dit werk zonder loon kunnen uitgevoerd krijgen.

Een loods voor zittingen van het bestuur, voor berging van tuinbenoodigdheden, zal ook op dezelfde wijze gebouwd kunnen worden, alsmede het toegangshek en een model-bank tevens gereedschapkist, als het eenige bouwsel, dat toelaatbaar is. Ook al is het een tijdelijk complex, waarop geen tuinhuisjes gebouwd kunnen worden, zal zij zich in gunstigen zin, als Bondstuin te hebben onderscheiden van de z.g. wilde tuinen. Daarom zouden wij het op prijs stellen, als het vergund wordt, dat de teekening der verkaveling in tuinen van 3 Are, geschiedt door den Dienst der Publieke Werken, idem de teekening van het toegangshek, idem van den model-tuinbank.

Hoewel wij van oordeel zijn, dat zich voor het geheele stuk grond, gegadigden zullen opgeven, kunnen wij op dit moment nog niet opgeven, hoeveel van dien grond wij zullen noodig hebben.

Ofschoon wij er van overtuigd zijn, dat deze tuinen tijdelijk zijn, wordt ons de vraag gesteld, hoe tijdelijk 3, 4 of 5 jaar, en kan ook zijn iets korter, doch dan wordt aan het minimum van 3 jaar vastgehouden, met kans op een of twee jaar langer. * Sociale context: De brief weerspiegelt de precaire situatie aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Er wordt expliciet verwezen naar de "mobilisatie en oorlogsdreiging". De volkstuinen dienen hier een tweeledig doel: voedselvoorziening voor de "slecht gesitueerde" (werklozen en minvermogenden) en een vorm van werkverschaffing.
* Arbeid en Werkloosheid: Een opvallend punt is het voorstel om werklozen het zware werk (sloten graven) te laten doen zonder direct loon, maar in ruil voor gereedschap (de schop) en kunstmest, mits zij vrijgesteld worden van de verplichting om op het stempellokaal te verschijnen ("vrij van stempelen").
* Ruimtelijke ordening: De Bond wil zich distantiëren van "wilde tuinen" (ongeorganiseerde, rommelige percelen) door een officiële verkaveling door de Dienst der Publieke Werken aan te vragen. Het terrein zelf was een "oude baggerplaats", wat wijst op de herbestemming van braakliggende industriële of infrastructurele gronden in Amsterdam-Noord.
* Termijn: Er wordt gesproken over een huurtermijn van minimaal 3 tot 5 jaar, wat de onzekerheid van die tijd illustreert. De brief is gedateerd op 3 februari 1940, slechts drie maanden voor de Duitse inval in Nederland (10 mei 1940). In deze periode heerste er grote schaarste en onzekerheid. Volkstuinen waren in die tijd niet slechts een hobby, maar een essentieel onderdeel van de "overlevingsstrategie" voor arbeidersgezinnen. De "Bond van Volkstuinders" (opgericht in 1917) speelde een cruciale rol in het organiseren van deze locaties en het onderhandelen met de gemeente Amsterdam over het gebruik van braakliggende terreinen. De genoemde locaties (Kamperfoelieweg en Heggerankweg) liggen in de Bloemenbuurt in Amsterdam-Noord, een wijk die in die jaren volop in ontwikkeling was.