Rapport / Ambtelijk advies. 20 november 1942. [Stempel linksboven:]
No 2b/59/5

[Stempel middenboven:]
M. 1942 21/11

[Titel:]
R A P P O R T
-----------------

Door den heer Secretaris van de Commissie van Advies inzake het verleenen van vergunningen krachtens het "Bedrijfsvergunningenbesluit 1941" is per schrijven van 14 November 1942 (Marktwezen No 2b/59/4M) om nadere inlichtingen verzocht inzake een aanvrage van J.F. Spiering Jr, wonende Vlietkant 53 te Leerdam, om een bedrijfsvergunning voor de groothandel in groente en fruit. Het volgende kan worden verklaard:

De vader van aanvrager is J.F. Spiering Sr, grossier in groente en fruit, sinds 1935 gevestigd op de Centrale Markt te Amsterdam. Deze doet hoofdzakelijk groothandel in fruit en kan worden gerekend te behooren tot die grossiers welke een behoorlijke omzet hebben.
Mijns inziens kan er geen bezwaar bestaan wanneer Spiering Sr een bepaald gedeelte van zijn producten-toewijzingen afstaat aan zijn zoon, mits deze zoon inderdaad ook een gedeelte van de klanten van zijn vader overneemt en het hem toegewezen deel ook aan die klanten verkoopt.

Spiering Jr is bij den dienst van het Marktwezen niet bekend als zelfstandig grossier in groente en fruit. Blijkens onze administratie is hij sinds 1935 als personeel in dienst bij zijn vader en heeft als zoodanig tot nu toe toegang gehad tot de Centrale Markt. Ik merk hierbij echter op, dat Spiering Jr, blijkens een tegen hem opgemaakt proces verbaal, op of omstreeks 3 Augustus 1942 op de Centrale Markt voor eigen ~~xxxxxx~~ rekening zaken heeft gedaan. Hij heeft toen een partij spercieboonen verkocht bij welke gelegenheid hij zich heeft schuldig gemaakt aan prijsopdrijving. Terzake dit feit is toen door de Inspecteur voor de Prijzen te Amsterdam beslist, dat Spiering Jr van 19 October 1942 tot 19 April 1943 geen groothandel in groente en fruit mag uitoefenen, ter uitvoering van welk besluit hem in dien tijd den toegang tot de Centrale Markt is ontzegd. (Zie desbetreffende stukken No 77/2/79 M).

[Rechtsonder:]
Amsterdam 20 November 1942
Controleur,
[Handtekening: onleesbaar, mogelijk S. Lithmer]

[Linksonder:]
Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven paraaf linksonder:]
GvB (mogelijk)

[Handgeschreven in de linker marge:]
Afschrift
zenden aan
Secr. der Com. Dit rapport betreft de screening van een aanvraag voor een groothandelsvergunning tijdens de Duitse bezetting. De aanvrager, J.F. Spiering Jr., wenst een deel van het bedrijf van zijn vader over te nemen. Hoewel de controleur in eerste instantie geen bezwaar ziet in de bedrijfsmatige opzet (de overdracht van toewijzingen en klanten), komt er een cruciaal bezwaarpunt naar voren in de tweede alinea.

Spiering Jr. is namelijk recentelijk (augustus 1942) beboet voor "prijsopdrijving" bij de verkoop van sperziebonen voor eigen rekening. Dit wijst op handel buiten de officiële kanalen of boven de vastgestelde maximumprijzen (zwarte handel). Als gevolg hiervan is hem door de Inspecteur voor de Prijzen een beroepsverbod opgelegd voor de duur van zes maanden en is hem de toegang tot de Centrale Markt ontzegd. Dit feit werpt een negatief licht op de betrouwbaarheid van de aanvrager binnen het strak gereguleerde distributiesysteem van de bezettingstijd. Het document moet worden gezien in het licht van de economische controle tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Het Bedrijfsvergunningenbesluit 1941 was een instrument van de bezetter om de economie volledig te beheersen. Zonder vergunning mocht men geen bedrijf uitoefenen. De Centrale Markt in Amsterdam was het hart van de voedselvoorziening; controle op wie daar mocht handelen was essentieel voor het distributiestelsel.

"Prijsopdrijving" werd door de autoriteiten zwaar gestraft, omdat het de officiële rantsoenering en prijsbeheersing ondermijnde. De strenge controle op de achtergrond van aanvragers, inclusief het raadplegen van politierapporten en eerdere veroordelingen, was kenmerkend voor de bureaucratische efficiëntie waarmee de bezetter en de meewerkende Nederlandse instanties de markt trachtten te zuiveren van "onbetrouwbare" elementen en illegale handel. J.F. Spiering S. Lithmer Marktwezen