Rapport van een controleur. 10 december 1942. № 2ᵇ/71/1 M. 1942 ²³/₁₂

R A P P O R T

E.A.J. Schilder, oud 44 jaar en wonende Brachthuizerstraat 8 alhier, verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groente en fruit. Hij verklaart van 1925 tot 1934 als personeel in dienst te zijn geweest bij zijn vader die in dezen tijd groothandel heeft gedreven in groente en fruit op de markt aan de Marnixstraat alhier, terwijl hij van 1934 tot heden als personeel in dienst zou zijn bij de Wed: Mourits Rieff, die op bovengenoemd adres een groente en fruitzaak heeft. Dat Schilder voorheen als personeel in dienst is geweest bij zijn vader werd mij door Chef-Marktopzichter Joghems bevestigd. Naar Schilder mij verklaarde leeft hij sedert geruimen tijd met de de Wed: Mourits-Rieff in concubinaat, waaruit dan ook is te verklaren, dat zij beide op hetzelfde adres wonen. De bedoeling is, dat de zaak aan de Brachthuyzenstraat overgaat op naam van Schilder.
Met betrekking tot de toegangskaart van Schilder voor de Centrale Markt merk ik nog het volgende op.
Schilder heeft sinds 1934 toegang tot de Centrale Markt gehad als personeel van zijn vader, die sinds 1934 in het bezit is van een kooperskaart, hoewel zijn vader, naar Schilder mij verklaarde, na 1934 bijna geen zaken meer heeft gedaan. Niettemin heeft men toch steeds de kooperskaart aangehouden opdat op die manier de zoon als personeel toegang tot de Centrale Markt kon verkrijgen. In werkelijkheid is de zoon sinds 1934 steeds in dienst geweest bij Mourits-Rieff.
Thans is aan Schilder in afwachting van zijn aanvrage om een erkenning een voorloopige kooperskaart uitgereikt.
Voor zoover door mij kan worden beoordeeld heeft Schilder de vragen van zijn invulformulier naar waarheid beantwoord.

Amsterdam 10 December 1942
Controleur,
[Signatuur]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven notitie in groen potlood:]
Gvb

[Handgeschreven notities onderaan:]
2ᵇ/71/2
doorzenden
met opheffing rapport
Velthuizen naar N.G.e
[Signatuur/Initialen]

--- * Onderwerp: Het rapport onderzoekt de achtergrond van E.A.J. Schilder voor een officiële erkenning als groente- en fruithandelaar. De controleur onderzoekt of zijn arbeidsverleden en persoonlijke situatie stroken met zijn aanvraag.
* Persoonlijke situatie: Er wordt expliciet melding gemaakt van het feit dat Schilder "in concubinaat" (ongehuwd samenwonend) leeft met de weduwe Mourits-Rieff. Dit was in die tijd een relevant moreel en administratief gegeven voor de autoriteiten bij het beoordelen van een overname van een zaak.
* Onregelmatigheid: De controleur constateert een administratieve list. Schilder maakte jarenlang gebruik van de kooperskaart van zijn vader om toegang te krijgen tot de Centrale Markt, terwijl zijn vader feitelijk geen zaken meer deed en Schilder eigenlijk voor de weduwe Mourits-Rieff werkte.
* Conclusie controleur: Ondanks de geconstateerde onregelmatigheid met de toegangskaart, oordeelt de controleur dat Schilder de vragen naar waarheid heeft beantwoord en is er reeds een voorlopige kaart uitgereikt.

--- * Tijdsbeeld (Tweede Wereldoorlog): Het document stamt uit december 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de distributie van voedsel strikt gereguleerd. De Centrale Markt in Amsterdam (nu het Food Center Amsterdam) was een vitaal punt voor de voedselvoorziening.
* Bureaucratie en controle: Handelaren hadden officiële erkenningen en vergunningen nodig om te mogen opereren. De bezetter en de Nederlandse bureaucreatie controleerden niet alleen de zakelijke papieren, maar ook de persoonlijke handel en wandel van aanvragers.
* Sperre en Toegang: De "kooperskaart" was een essentieel document. Zonder dit bewijs had men geen toegang tot de groothandelsmarkt. De fraude met de kaart van de vader illustreert hoe burgers probeerden binnen het systeem te overleven door mazen in de wet te gebruiken.