Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en handtekening. 24 juli 1942. W.G.H. van der Zweep, Mariotteplein 21, Amsterdam-Oost. W.G.H. van der Zweep
Mariotteplein 21
Amsterdam - Oost

24 Juli 1942

[Handgeschreven linksboven:]
97101
Hr. Heemskerk bij mij komen.
d. 25/7 - 42. [Geparafeerd]

[Paars stempel:]
29/58/1 M. 1942 %

Zeer geachte Heer Sixma,

Hoewel de groententoevoer op Amsterdam in de laatste weken steeds ruimer is geworden en, mede dank zij Uw goede zorgen, de bevoorrading van de groentewinkels zich gunstig heeft ontwikkeld, wil in de levering te mijnen persoonlijken behoeve maar geen evenredige verbetering intreden.

Groenten, waarvan er over en teveel is, kan mijn vrouw nog wel komen halen. Maar het komt steeds zoo uit, dat wanneer zij met haar nummer aan de beurt is, juist geen keus meer aanwezig is. Personen, die een nummer in de omgeving van het hare hadden en dus vroeger gelijk met haar groenten kochten, zijn op die schaarsche dagen merkwaardig genoeg nimmermeer met haar in den winkel aanwezig. Steeds moet mijn vrouw met meer klem op levering van het hoognoodige aandringen, zonder dat zij daarbij voldoend gevolg kan erlangen.

Het euvel is vooral toegenomen, nadat verschillende klanten mijn vrouw als lid van de N.S.B. hadden bekend gemaakt en in haar omgeving, wanneer zij op haar beurt stond te wachten, aan het roddelen waren gegaan.

Ik ben besloten deze zaak tot klaarheid te brengen en roep daartoe Uw hulp in, alvorens het Duitsche Bestuur en de Beweging om maatregelen te verzoeken.

De bij het geval betrokken leverancier is de groentehandelaar P. Heemskerk, gevestigd aan den Hoogeweg 43 te Amsterdam - Oost. Ik zou het zeer op prijs stellen indien U dezen man eens in het oog wilde houden en mij de gelegenheid wilde bieden om zijn levering te mijnen behoeve aan die van de grossiers aan hem te toetsen. Ik vermoed bovendien, dat mijn vrouw gedwongen wordt haar groenten te halen, doch bij anderen aan huis wordt bezorgd en dat men op het stuk van de levering aan joden zich ook niet aan de voorschriften houdt. Het is echter uiterst moeilijk voor mij om daaromtrent concrete feiten te verstrekken, want de groentenzaak ligt daarvoor ten opzichte van mijn woning te ongunstig.

Ik betuig U bij voorbaat mijn dank voor de door U te verleenen medewerking.

Met vr. groeten
Uw dw,
[Handtekening: Van der Zweep]

Den Heer C.F. Sixma
Directeur van het Marktwezen
Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M (W) * Kern van de klacht: De afzender, Van der Zweep, beklaagt zich over de behandeling van zijn vrouw door groenteman P. Heemskerk. Hoewel er officieel voldoende aanvoer is, krijgt zij volgens hem steevast 'nee' te horen of is er geen keuze meer zodra zij aan de beurt is.
* Politieke lading: De brief maakt expliciet melding van het feit dat de vrouw lid is van de N.S.B. (Nationaal-Socialistische Beweging). De afzender suggereert dat de groenteman en andere klanten haar opzettelijk discrimineren of negeren vanwege haar politieke overtuiging.
* Dreigement: De schrijver voert de druk op door te dreigen de zaak te escaleren naar het "Duitsche Bestuur" (de bezetter) en "de Beweging" (de NSB) als de lokale autoriteit (Sixma) niet ingrijpt.
* Antisemitische verdachtmaking: In een poging de groenteman extra zwart te maken, insinueert de afzender dat Heemskerk zich niet aan de voorschriften houdt wat betreft leveringen aan Joodse burgers. Dit was in juli 1942 een zeer gevaarlijke beschuldiging.
* Administratieve afhandeling: De handgeschreven notitie "Hr. Heemskerk bij mij komen" wijst erop dat de klacht serieus werd genomen en dat de groenteman werd ontboden voor tekst en uitleg. Deze brief is een typerend voorbeeld van de sociale spanningen in bezet Nederland. Het illustreert de zogenaamde "kleine collaboratie" en de dagelijkse wrijvingen tussen NSB-ers en de rest van de bevolking. Terwijl de meerderheid van de Nederlanders probeerde de bezetter en zijn handlangers zoveel mogelijk te negeren (het "doodzwijgen"), gebruikten collaborateurs hun positie en de dreiging van Duitse represailles om privileges of een voorkeursbehandeling af te dwingen in het dagelijks leven, zoals bij de voedselvoorziening. De datum (24 juli 1942) is cruciaal; dit was de maand waarin de grootschalige deportaties van Joden vanuit Amsterdam naar Westerbork en verder naar het oosten begonnen. De beschuldiging van illegale leveringen aan Joden was in die context een direct levensgevaarlijk dreigement aan het adres van de groenteman. C.F. Sixma P. Heemskerk Marktwezen NSB