23 september 1942 De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen) [Handgeschreven in blauw potlood, linksboven:]
Verzonden 23/9

[Typewerk rechtsboven:]
vD/HB.

[Adressectie:]
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

[Referentieregel:]
8A/36/7 M. 2. 23 September 1942.

[Onderwerp:]
Aanstelling contrôleurs, Marktwezen tot buitengewoon veldwachter der Gemeente Amsterdam.

[Inhoud:]
Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 7 dezer om advies ontvangen stukken No. 573 L.M. 1942, heb ik de eer U te berichten, dat het optreden van contrôleurs, die niet tevens zijn aangesteld als buitengewoon veldwachter, niet voldoende effectief kan zijn; deze contrôleurs zijn namelijk onder andere belast met het handhaven van de orde op de verschillende markten (onder andere de Centrale Markt, een afgesloten terrein, waar geen gewone politie dienstdoet), alwaar zij verbaliserend moeten kunnen optreden, bijvoorbeeld bij het plaatsvinden van diefstallen en overtreding van art. 437 Wetboek van Strafrecht [Handgeschreven in de kantlijn: 461] (beide gevallen komen op de Centrale Markt veelvuldig voor). Voorts zijn de contrôleurs krachtens de Ventverordening belast met de opsporing van overtredingen dezer Verordening en moeten dan vanzelfsprekend verbaliserend kunnen optreden.

Ik moet er dan ook met klem bij U op aandringen te willen bevorderen, dat voor de nieuwe, bij mijn dienst aangestelde, contrôleurs een uitzondering wordt gemaakt en dat hun derhalve alsnog - en zoo mogelijk spoedig - een aanstelling als buitengewoon veldwachter der Gemeente Amsterdam wordt verleend.

[Ondertekening:]
De Directeur, In deze brief dringt de directeur van de marktdienst er bij de Amsterdamse wethouder voor Levensmiddelen op aan om nieuwe marktcontroleurs officieel de status van 'buitengewoon veldwachter' te geven. Zonder deze status hebben de controleurs onvoldoende bevoegdheden om daadwerkelijk in te grijpen.

De belangrijkste argumenten zijn:
1. Handhaving op eigen terrein: Op locaties zoals de Centrale Markt is geen reguliere politie aanwezig; de controleurs moeten daar zelfstandig kunnen optreden tegen diefstal en andere strafbare feiten.
2. Verbaliseringsbevoegdheid: Om de Ventverordening en het Wetboek van Strafrecht (met name art. 437, destijds gerelateerd aan de handel in goederen/opkoop) te handhaven, is de macht om processen-verbaal uit te schrijven essentieel.

De toon van de brief is urgent ("met klem bij U op aandringen"), wat wijst op een noodzaak tot striktere controle op de handelsstromen in de stad. Het document dateert van september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De context van de Tweede Wereldoorlog is cruciaal voor het begrijpen van dit schrijven:

• Voedselvoorziening: De "Wethouder voor de Levensmiddelen" had een sleutelrol in een tijd van schaarste en distributie. De Centrale Markt was het hart van de voedseldistributie in Amsterdam.
• Zwarte Handel: Door de schaarste was er veel diefstal en zwarte handel. Artikel 437 van het Wetboek van Strafrecht betrof destijds de controle op handelaren (het bijhouden van registers), wat essentieel was om de illegale handel en heling tegen te gaan.
• Ordehandhaving: De bezetter en het collaborerende gemeentebestuur hadden er belang bij dat de officiële distributiekanalen strikt werden gecontroleerd. Het verlenen van politiemacht (buitengewoon veldwachter) aan civiele controleurs was een manier om de grip op de samenleving en de economie te vergroten zonder direct reguliere politiecapaciteit in te zetten. Gemeente Amsterdam Marktwezen Politie