Ambtsbericht / Rapport van de Dienst der Marktwezen te Amsterdam. 24 december 1942 (met latere aantekeningen uit 1943). R A P P O R T

Naar aanleiding van bijgaand schrijven van Mej; C.E. Hillegers-Scholte, kleinhandelaarster in groente en fruit, die thans een plaats bezet op de dagmarkt aan de Lindengracht, doch voordien een vaste wijk bediende in de omgeving van de Westerstraat alhier, in welk schrijven zij verzoekt om haar bedrijf op de oude voet te mogen voortzetten, heb ik een onderzoek ingesteld waarbij het volgende is gebleken. Reeds tal van jaren verzorgt zij haar wijk en bediend ondermeer de bewoonsters van het hofje "De Star" van de van Briene stichting aan de Prinsengracht alhier. Op dit hofje wonen ongeveer 50 personen, meerendeels zeer oude menschen. Naar de directrice van dit hofje, Mej: Nachtegeller, mij verklaarde is het inderdaad voor vele van deze oude menschen bezwaarlijk, vooral in den wintertijd om naar de Lindengracht te gaan en daar hun groente te halen. Ook zij heeft zich reeds schriftelijk tot den Directeur van het Marktwezen gewend met het verzoek aan mej: Hillegers-Scholte toestemming te verleenen om de bewoonsters van het hofje te mogen blijven bedienen. Het is mij, rapporteur, bij gehouden controle gebleken, dat Hillegers-Scholte maar weinig groente op de Centrale Markt krijgt zoodat er voor de verkoop op de Lindengracht niet teveel overblijft. Zij nog vermeld, dat Hillegers-Scholte toegang heeft tot de Centrale Markt als koopster sinds 1935.

Amsterdam 24 December 1942
Controleur,
(w.g. S. Tilthuis)

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven aantekeningen op het document:]

• Links midden (omcirkeld in blauw): "Marktplaats ingetrokken per 17-3-'43. v. Buuren 20/3 '43"
• Rechts midden: "ontvangen 19/3 '43!! br. m/a : 19/3 1/2 u namm. geen gebruik gemaakt van [onleesbaar]?"
• Onderaan (advies/besluit): "M.i. toestaan om vaste klanten te bedienen en marktplaats op te geven desgewenscht. Dat hebben we, wanneer na onderzoek bleek, dat men voor vaste klanten bleven bedienen al meer gedaan. Bedrijfschef [Paraaf] 6-1-43"
• Links onder: "V.B."
• Rechts onder: "alhier gestaan [Paraaf] 20/43" en "6-1-43" Dit document betreft een verzoek van een Amsterdamse groentevrouw, Mejuffrouw Hillegers-Scholte, midden in de Tweede Wereldoorlog. Vanwege de beperkte toevoer van groenten en de zorg voor haar vaste, bejaarde klanten in het hofje "De Star" (Van Brienenstichting), vraagt zij toestemming om haar vaste wijk weer te mogen bedienen in plaats van op de markt aan de Lindengracht te staan.

De controleur steunt dit verzoek om twee redenen:
1. Humanitair: De ongeveer 50 bejaarde bewoonsters van het hofje kunnen in de winter de markt slecht bereiken.
2. Economisch/Logistiek: De handelaarster krijgt door de oorlogsschaarste zo weinig producten op de Centrale Markt dat een marktstal op de Lindengracht nauwelijks rendabel is; haar beperkte voorraad kan beter direct naar haar vaste klanten gaan.

Uit de handgeschreven kanttekeningen blijkt dat het verzoek is ingewilligd. Haar vaste plek op de markt werd in maart 1943 officieel ingetrokken, zodat zij als 'wijkloopster' haar klanten kon blijven bedienen. Het document dateert uit december 1942, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland gepaard ging met toenemende voedselschaarste en strikte distributieregels. Alle handel in groente en fruit liep via de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat). De overheid en de Dienst der Marktwezen hielden streng toezicht op waar en hoe handelaren hun waren verkochten.

Het genoemde hofje "De Star" (Prinsengracht 89-133) is een historisch Amsterdams hofje, gesticht door de familie Van Brienen, bedoeld voor de huisvesting van de rooms-katholieke minderbedeelden. Dit type sociale zorg was in de oorlog cruciaal. Dat een ambtenaar in oorlogstijd de moeite neemt om de belangen van deze "zeer oude menschen" af te wegen tegen de marktregels, geeft een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrategieën en de resterende menselijkheid binnen de bureaucratie van bezet Amsterdam. C.E. Hillegers S. Tilthuis Marktwezen