Getypte brief (klachtbrief). 27 mei 1942. Onbekend ("Ondergeteekenden" - handtekeningen ontbreken op deze pagina). Amsterdam, 27 Mei 1942.
№ 25/17/2 M. 1942 29/5

Aan den WelEdl. Heer Directeur
van het Marktwezen
Jan van Galenstraat,
A M S T E R D A M (W)

WelEdl. Heer,

Ondergeteekenden verzoeken beleefd Uwe gewaardeerde aandacht voor onderstaande:

Het geval waarover wij Uw aandacht vragen, betreft de onrechtvaardigheid, welke er gebeurt, bij de uitreiking van aal aan de consumenten aan de markt in de Albert Cuypstraat. De politie treedt o.i. niet op zooals het behoort, waardoor het voorkomt, dat menschen, die uren en uren in de rij staan op aal te wachten, bij het arriveeren van die aal niets krijgen en wie brutaal is, krijgt een dubbel portie.

Zondag j.l. (1e Pinksterdag) is het voorgekomen, dat menschen twee pond aal bemachtigden, die rechtstreeks van huis kwamen en zelfs nieuwsgierigen, die in het geheel geen voornemen hadden om aal te gaan koopen, ook aal namen, omdat het tègemakkelijk ging, terwijl menschen die uren in een rij hadden gestaan – het is zelfs kort geleden reeds voorgevallen, dat een vrouw bewusteloos geraakte van het wachten – er naast stonden. Vindt U dat niet onrechtvaardig? Wij zullen U mededeelen hoe en op welke wijze deze onrechtvaardigheid ontstond.

Er hadden zich in de straat (wij spreken nog steeds over de markt "Albert Cuypstraat") ordelijke rijen menschen gevormd onder bewaking van politie, wachtende tot de vischkooplieden van de "Centrale markt" zouden komen met hun toewijzing aal. Het betreft niet één rij menschen, maar verschillende groepjes, omdat bij iedere standplaats waar zoo'n vischkoopman zijn plaats heeft, menschen stonden te wachten. Maar nu komt de clown van den dag! De vischkoopman die de eerste plaats op de hoek van de Albert Cuypstraat en 1e van der Helststraat bezet, kwam aanloopen met zijn aal en ging op zijn vaste plaats staan, zonder dat daar een wachtend groepje menschen stond. Een ieder die nu maar kwam aanloopen of die achter hem hadden geloopen tot aan zijn standplaats, kregen zonder moeite twee pond aal en de menschen die verderop in de rij stonden, bleven maar wachten tot hun koopman kwam opdagen. Dit is o.i. een fout in het optreden der politie. Deze had den koopman naar een rij menschen moeten verwijzen, die daar uren stonden te wachten, en den koopman niet op den hoek laten gaan staan.

Ook schuilt de fout daarin, dat, als de vischkoopman komt aanzetten met zijn visch, een groep menschen rondom de kar gevormd wordt, waardoor de - steeds maar weer de rustige wachtenden - op zij worden gedrongen en vanzelfsprekend de brutaalste "aanloopers" weer met de aal gaan strijken. Dat is een onhoudbare en onrechtvaardige toestand.

Wij willen U nu een voorstel doen, waarmede U vermoedelijk wel mede accoord kunt gaan en ook Uwe medewerking * Onderwerp: Een formele klacht over de wanordelijke en onrechtvaardige distributie van aal (paling) op de Albert Cuypmarkt.
* Kern van de klacht: De schrijvers hekelen het gebrek aan handhaving door de politie. Hierdoor kunnen "brutale aanlopers" de voorraad opkopen, terwijl burgers die urenlang geduldig in de rij staan (soms tot uitputting toe) met lege handen achterblijven. Er wordt specifiek gewezen op een incident op eerste pinksterdag waarbij een koopman op een verkeerde plek ging staan, waardoor de wachtrij werd gepasseerd.
* Toon: De brief is geschreven in een beleefde, doch dwingende en verontwaardigde toon. Termen als "de clown van den dag" en "onhoudbare toestand" onderstrepen de frustratie.
* Taalgebruik: Typisch voor de vroege 20e eeuw (spelling-Marchant, bijv. "menschen", "vischkoopman"). * Historische context: De brief dateert van mei 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode nam de schaarste aan voedsel toe en was distributie strikt gereguleerd via een bonnensysteem.
* Maatschappelijke relevantie: De brief illustreert de dagelijkse overlevingsstrijd van de Amsterdamse bevolking. Voedsel was schaars en de fysieke belasting om basisbehoeften te verkrijgen was groot (urenlang wachten in de rij). Het beroep op de "Directeur van het Marktwezen" toont aan dat burgers nog steeds trachtten via de officiële weg rechtvaardigheid af te dwingen in een steeds chaotischer wordende samenleving.
* Locatie: De Albert Cuypmarkt was (en is) een centraal punt in het Amsterdamse leven. De hoek met de Eerste van der Helststraat is tot op de dag van vandaag een markant punt op de markt.
* Handgeschreven notities: De aantekeningen in de marge (zoals "opberge", adressen van melders of betrokkenen zoals "Dapperplein" en dossiernummers) duiden op de administratieve verwerking door het bureau van het Marktwezen.