Proces-verbaal (Politierapport) 30 augustus 1940 (betreft incident op 29 augustus 1940) PRO JUSTITIA.

Marktwezen No.77/33/1 M.
Politie te Amsterdam
2e sectie 2e afdeeling.
No.

PROCES-VERBAAL.

Overtreding van artikel 310 Wetboek van Strafrecht (diefstal), contra:
Machiel Wertheim, geboren te Amsterdam, 2 Januari 1908, van beroep koopman, wonende Valkenburgerstraat 202 II te Amsterdam-Centrum.

Op Vrijdag, 30 Augustus 1900 veertig, des voormiddags te ongeveer 9 uur, werd mij Hendrik Fleijsman, ambtenaar bij het Marktwezen, tevens onbezoldigd veldwachter der gemeente Amsterdam, door Cornelis Keizer, oud 51 jaar, van beroep groente- en fruit-grossier, wonende Roelantstraat 7 I te Amsterdam-West, aangiftegedaan en verklaarde hij mij het navolgende: "Op Donderdag 29 Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 10uur, was ik in mijn pakhuis, Hal 28 op de terreinen van de Centrale Markt, gelegen aan de Jan van Galenstraat alhier. Ik merkte toen, dat van een partij emballage, welke achter mijn pakhuis stond, negen kisten, gemerkt "Geldermalsen" waren verdwenen. Bedoelde kisten waren even voor voornoemd tijdstip bij mij ingeleverd. Onmiddellijk stelde mijn zoon Gerard op last van mij op de Centrale Markt een onderzoek in en zag hij op pier C den hem bekenden Wertheim, wonende Valkenburgerstraat 202 II alhier, die de kisten aldaar op een driewielig transportrijwiel vervoerde. (Ik, verbalisant, voeg hieraan toe, dat onder pier C wordt begrepen een terrein, dat zich aan de Oostelijke zijde van de Centrale Markt bevindt. Zooals ik van mijn zoon, Gerard Keizer hoorde, bekende Wertheim de kisten van achter mijn pakhuis te hebben weggenomen en heeft Wertheim vervolgens de kisten /bij mij teruggebracht. Ik stel U hierbij bedoelde kisten ter hand. (Ik, verbalisant, neem de kisten in ontvangst en in beslag)

[Handgeschreven toevoeging onderaan:]
L’eigener beweging Het document is een verslag van een diefstal op de Centrale Markt in Amsterdam. Cornelis Keizer, een groente- en fruitgrossier, doet aangifte van de vermissing van negen lege veilingkisten (emballage) gemerkt "Geldermalsen". Zijn zoon, Gerard, treft de verdachte Machiel Wertheim korte tijd later aan op het marktterrein (bij "pier C") terwijl hij de kisten op een transportfiets vervoert.

De verdachte wordt direct geconfronteerd, bekent de diefstal en brengt de kisten terug naar de eigenaar. De handgeschreven notitie "L’eigener beweging" (waarschijnlijk bedoeld als uit eigener beweging) benadrukt dat de verdachte de goederen vrijwillig heeft teruggegeven na de betrapping, wat mogelijk als verzachtende omstandigheid gold. De ambtenaar neemt de kisten formeel in beslag als bewijsmateriaal. Dit proces-verbaal is opgesteld in augustus 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het hier een schijnbaar triviale zaak van diefstal van emballage betreft, krijgt het document extra historische lading door de identiteit van de verdachte. Machiel Wertheim woonde in de Valkenburgerstraat, een straat in de van oudsher Joodse buurt van Amsterdam (Uilenburg/Valkenburg).

Gezien zijn naam en woonadres was hij hoogstwaarschijnlijk van Joodse afkomst. In de vroege bezettingsjaren bleef de reguliere Nederlandse politie-organisatie functioneren onder toezicht van de bezetter. Voor Joodse burgers konden dergelijke aangiftes, hoe klein het vergrijp ook was, in de jaren die volgden steeds ernstiger consequenties hebben door de toenemende vervolging en de kwetsbare rechtspositie van de Joodse bevolking onder het nazi-regime. De Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was destijds een cruciaal logistiek knooppunt voor de voedselvoorziening van de stad. M. Gemeente Amsterdam Marktwezen Politie