Dienstverslag / Rapport van wangedrag. Een controleur van de Directie Marktwezen (handtekening onderaan, mogelijk "R. Krijgsman" of vergelijkbaar). [Linksboven, met blauw potlood doorstreept:]
Omschrijving

Directie Marktwezen.

Op Dinsdag 26 Mei ’42 bevond ik mij op de vischmarkt Ten Katestraat. De plekh. No 7 J Spaan, Wijk 77 Volendam schreeuwde mij toe dat hij 8 pond aal toegewezen heeft gekregen. Ik heb hem gezegd dat ik ingevolge mijn instructie de toewijzing moet constateeren.

Hij voegde mij verder toe, ik heb Zaterdag mijn toewijzing aal op de markt verkocht, hou daar rekening mee hoor. Je moet begrijpen dat het niet zoo is, begrijp je me. De aal die jij bedoelt was niet van mij, maar van me zwager.

Ik heb hem toen medegedeeld dat ik hem met de aal in de Borgerstraat heb aangetroffen en dat heb gerapporteerd. (Zie mijn rapport 23/5).

Daarna voegde hij mij in bijzijn van een groot publiek op luiden toon, de navolgende woorden toe. „Ik heb toch schijt aan jou, je maakt me lekker niks, pas maar op dat ik jou niet op het matje laat komen. Als er wat van komt dan krijg ik je wel.”

Wegens het verstoren van de goede orde op de markt verzoek ik dringend tegen genoemde J Spaan de nodige maatregelen te treffen.

Amsterdam, 26 Mei ’42
[Handtekening] Dit document is een officieel verslag van een marktmeester of controleur gericht aan de Directie Marktwezen in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van het conflict draait om de distributie en verkoop van aal (paling).

De controleur heeft de vishandelaar, J. Spaan (plekhouder nr. 7, afkomstig uit Volendam), eerder gerapporteerd omdat deze aal verhandelde in de Borgerstraat (een zijstraat van de Ten Katemarkt), wat buiten zijn toegewezen plek of de geldende regels viel. Spaan ontkent dit en claimt dat die aal van zijn zwager was. Wanneer de controleur voet bij stuk houdt, escaleert de situatie. Spaan beledigt de ambtenaar ("schijt aan jou") en uit dreigementen in het openbaar. De controleur verzoekt om disciplinaire maatregelen wegens ordeverstoring.

Het handschrift is een vlot, zakelijk cursief uit de helft van de 20e eeuw, geschreven met inkt. Opvallend is het gebruik van de term "plekh." (afkorting voor plekhouder) en de directe citaten van het Amsterdams/Volendams taalgebruik van de koopman. De datum, 26 mei 1942, is cruciaal voor het begrip van dit document. Nederland was bezet door nazi-Duitsland en er heerste een strikt distributiestelsel voor voedsel. Producten zoals vis en aal waren schaars en de handel hierin was aan zeer strenge regels gebonden om de zwarte markt tegen te gaan.

Controleurs van de Directie Marktwezen zagen toe op de naleving van deze regels. Een overtreding (zoals buiten de aangewezen plek handelen) kon in deze tijd leiden tot zware sancties, zoals het intrekken van de vergunning of zelfs arrestatie door de Crisis Controle Dienst (CCD). De agressieve reactie van de vishandelaar Spaan weerspiegelt de onderhuidse spanningen op de markt en de weerstand tegen de knellende bureaucreatie en controles in oorlogstijd. De Ten Katemarkt in Amsterdam-West was (en is) een volksmarkt waar de verhoudingen tussen marktkooplieden en autoriteiten vaak direct en soms grimmig konden zijn.