Officieel rapport / ambtelijke mededeling (getypt). Vermoedelijk opgesteld in 1942 (gezien de terugblik op de winter 1941/'42). Regeling der groentevoorziening in enkele gemeenten in de periode 1941-1942.

GEMEENTE AMSTERDAM.

In den afgeloopen winter is met medewerking van het Gemeentebestuur opgeslagen:
aardappelen voor 2 à 2½ week voor rekening van de grossiers.
voor 2 weken voor rekening van de Akkerbouw Centrale.
groente voor rekening van de grossiers:
25 wagons uien,
25 . " peen
25 " koolrapen
1100 vaten groente
bovendien hebben de grossiers in den loop van den winter nog 50 wagons uien in voorraad gekregen.

opslag
De opslag van aardappelen geschiedde deels in pakhuizen in verschillende deelen van de stad en op de Centrale Markt, deels in schepen, liggende aan de Centrale Markt.
De opslag van de groente had geheel op de Centrale Markt plaats waar in verschillende gebouwen en loodsen ruimte voor is vrij gemaakt.

bemoeiingen
Het Gemeentebestuur verleende medewerking met het verkrijgen van de benoodigde pakhuisruimten en stelde op de Centrale Markt de verschillende ruimten voor opslag en kantoor kosteloos beschikbaar.

algemeene organisatie voor den opslag.
Voor den opslag en de financiering ervan hebben de grossiers in aardappelen gebruik gemaakt van de bestaande organisatie de zgn. V.B.N.A. De grossiers in grove wintergroente, de zgn. winterstapelproducten, hebben voor dit doel een combinatie gevormd. De financiering er van hebben zij opgedragen aan de plaatselijke Middenstandsbank, die tevens de administratieve regeling voor de verdeeling van de groente op zich heeft genomen.

Grondslag van verdeeling en uitgiftewijze onder aardappelenwinkeliers.
De V.B.N.A. is bij de toewijzing van aardappelen uitgegaan van den omzet van elk der winkeliers over het winterseizoen 1939/1940 plus een marge voor het verhoogde aardappelenverbruik. Op dezen grondslag krijgen de winkeliers een zgn. bonnentoewijzing, waarvoor zij bij inlevering en betaling aan het kantoor van de V.B.N.A. aan de Centrale Markt een ontvangbewijs voor aardappelen krijgen.

Grondslag van verdeeling en uitgiftewijze onder de groentewinkeliers.
De groentewinkeliers krijgen een toewijzing voor groente naar rato van hun aardappelenomzet in de winterperiode 1939/1940. De gegevens van de V.B.N.A. worden daarvoor als grondslag aangenomen. Groentewinkeliers, welke geen aardappelen verkoopen, krijgen een toewijzing, verband houdende met hun omzet in vroegere jaren, waarvoor zij de noodige gegevens moeten overleggen.

De financieele regeling.
De opslagregeling wordt technisch en financieel dus geheel door de grossiers verzorgd. Zij dragen uitsluitend en in elk opzicht het risico. De Gemeente gaat evenwel een contract aan met de groentegrossiers, waarin op voorwaarde, dat de groente niet vrij gegeven wordt anders dan onder toestemming van het gemeentebestuur, een vastgestelde vergoeding wordt gegeven voor renteverlies, inweeg van het product, onkosten, onderhoud en bewaking. Het Gemeentebestuur weet dus precies waar het financieel aan toe is.

Resultaat.
De regeling heeft zoowel over de winterperiode 1940/1941, alsmede over 1941/'42 goed voldaan.
Er was een goede samenwerking tusschen grossiers en winkeliers en met het Gemeentebestuur. Dit document geeft een gedetailleerd inzicht in de logistieke operatie die nodig was om de voedselvoorziening in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting draaiende te houden. Enkele kernpunten:

• Samenwerking: Er is sprake van een publiek-private samenwerking. De grossiers dragen het financiële risico en de uitvoering, terwijl de gemeente faciliteert met ruimte (Centrale Markt) en een financiële vergoeding voor verlies en bewaking in ruil voor controle over de vrijgave van de voorraad.
• V.B.N.A.: De Vereeniging van Belanghebbenden bij den Nederlandschen Aardappelhandel speelt een centrale rol in de administratie en toewijzing.
• Referentieperiode: Voor de distributie wordt gekeken naar de omzetcijfers van 1939/1940, het laatste jaar voor de grootschalige ontregeling door de oorlog, om een 'eerlijke' verdeelsleutel te bepalen.
• Producten: De nadruk ligt op 'winterstapelproducten' (uien, peen, koolrapen, aardappelen) die langdurig opgeslagen kunnen worden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de voedselvoorziening in Nederland steeds nijpender door vorderingen van de bezetter en het wegvallen van import. Om hongersnood te voorkomen en zwarte handel tegen te gaan, werd een strikt distributiesysteem opgezet.

Dit document stamt uit de periode 1941-1942. Op dat moment was er nog geen sprake van de extreme tekorten van de Hongerwinter (1944-1945), maar de schaarste nam toe. De overheid probeerde door centrale opslag op plaatsen zoals de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) de grip op de voedselketen te behouden. Opvallend is dat het document spreekt over een regeling die "goed voldaan" heeft, wat duidt op een periode waarin de bureaucratie en de voorraden nog enigszins in staat waren de bevolking van basisbehoeften te voorzien.