Officieel rapport / Verslag (mogelijk een uittreksel uit een jaarverslag of beleidsnota). Betreft het winterseizoen 1941-1942 (tijdens de Duitse bezetting). -9-

de verdeeling van de groenten onder de kleinhandelaren. Ook ten aanzien van deze verdeeling was bepaald, dat bij verschil van meening of klachten van kleinhandelaren een beroep op mij zou kunnen worden gedaan. Van zes kleinhandelaren ontving ik klachten en na overleg met het Bestuur van de Vereeniging van Kleinhandelaren werd aan deze klachten zooveel mogelijk tegemoet gekomen. Deze klachten konden in het algemeen teruggevoerd worden tot het feit, dat te weinig wintergroenten werden aangevoerd om alle kleinhandelaren van een behoorlijken voorraad te voorzien.

Wanneer de zending wintergroenten op een bepaalden dag of in een bepaalde week te gering was om alle kleinhandelaren een hoeveelheid te leveren, dan werden de groenten aan de kleinhandelaren bij toerbeurt verkocht.

Daar het Gemeentebestuur, zooals na informatie bij de bevoegde instanties in Den Haag gebleken was, niet het recht had tot distributie van wintergroenten onder de ingezetenen over te gaan, werd volstaan met telkens de kleinhandelaren met nadruk er op te wijzen, dat zij de groenten zoo redelijk mogelijk onder de gezinnen moesten verdeelen en zooveel mogelijk rekening behoorden te houden met de grootte der gezinnen. Bij mij zijn weinig gegronde klachten binnengekomen over een onjuiste verdeeling van de groenten. Niettegenstaande zou mijns inziens een regeling, waarbij de kleinhandelaren voorgeschreven werd een bepaalde hoeveelheid groenten aan de ingezetenen te leveren naar de grootte der gezinnen, bevredigender hebben gewerkt.

De gemeente overwoog het invoeren van groentenkaarten, maar moest daarvan afzien omdat groenten niet onder de distributiegoederen vallen en het Gemeentebestuur in deze aangelegenheid niet zelfstandig mag optreden.

De betaling van de groenten was als volgt geregeld.
Het Bureau tot regeling van den aankoop van Groenten en Fruit te Den Haag zond de rekening bij de gemeente in. Een afschrift van deze rekening werd gezonden aan den penningmeester van de grossiers-combinatie met het verzoek binnen een week het geld bij den Gemeente-Ontvanger te willen storten. Moeilijkheden met de betaling heeft het Gemeentebestuur niet ondervonden.

De opslagruimte voor de groenten werd grootendeels beschikbaar gesteld door de grossiers, waarvoor hun geen vergoeding werd verstrekt. De opslagruimte, die de gemeente beschikbaar stelde, geschiedde gratis.

Administratiekosten door de grossiers gedaan werden door de gemeente niet vergoed, aangezien vooraf met de grossiers was overeengekomen, dat onkosten van dergelijken aard in de grossierswinst waren begrepen.

Voor zoover contrôle op de voorraden noodig was, geschiedde dat door een commissie uit de grossiers en kleinhandelaren, terwijl de contrôle op de prijzen door de politie plaats vond. De contrôle op de prijzen zal echter mijns inziens een volgenden keer scherper moeten zijn.

Hoewel voordat met den verkoop van groenten via de gemeente werd begonnen, met de grossiers was afgesproken, dat de gemeente geen enkel risico zou dragen, is een keer, toen een zending uien van zeer slechte kwaliteit bleek te zijn, den grossiers toestemming verleend om 50% van een wagon als uitschot te beschouwen en de gemeente voor deze 50% financieel te belasten. De kosten daarvan waren f 350,-.

GEMEENTE ROTTERDAM.

De maatregelen, getroffen ter bevordering van de groentenvoorziening gedurende het winterseizoen 1941-1942 zijn te onderscheiden in
1 voorraadvorming en
2 verdeeling der voor directe consumptie aangevoerde wintergroenten.
1. VOORRAADVORMING.

De levering der voor opslag bestemde groenten geschiedde door het Bureau tot Regeling van den Aankoop van Groenten en Fruit voor Defensie te ’s-Gravenhage. De vracht- en laadkosten werden aanvankelijk tegen den werkelijken prijs berekend, vermeerderd met een bedrag van f 0,30 per 100 kg. voor administratie- Dit document biedt een gedetailleerde inkijk in de logistieke en bureaucratische afhandeling van de voedselvoorziening in Rotterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Enkele kernpunten uit de analyse:

• Systeem van Distributie: Er is sprake van een drie-eenheid: de centrale overheid (Den Haag), de gemeente Rotterdam, en de private sector (grossiers en kleinhandelaren). De gemeente fungeerde als intermediair maar had beperkte juridische macht.
• Schaarste en Toerbeurt: De tekst bevestigt de tekorten ("te weinig wintergroenten"). Men hanteerde een toerbeurtsysteem voor handelaren wanneer de voorraad ontoereikend was.
• Moreel Appèl vs. Harde Regulering: Omdat groenten (nog) niet officieel onder de landelijke distributiewetgeving vielen, kon de gemeente geen "groentenkaarten" (bonnen) invoeren. Men vertrouwde op het moreel besef van kleinhandelaren om eerlijk te delen naar gezinsgrootte.
• Financiële Risico's: De gemeente probeerde elk financieel risico bij de grossiers te leggen (geen vergoeding voor opslag of administratie), maar moest in geval van bedorven waren (de partij uien) toch bijspringen.

• Toezicht: Opvallend is dat de politie werd ingezet voor prijscontrole, wat duidt op de angst voor woekerprijzen en zwarte handel in tijden van schaarste. De context van dit document is de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945), specifiek de winter van 1941-1942. In deze periode nam de schaarste aan voedsel en brandstof hand over hand toe door de export naar Duitsland en het stagneren van de internationale handel.

• Rijksbureaus: Het genoemde "Bureau tot Regeling van den Aankoop van Groenten en Fruit" maakte deel uit van de Rijksbureaus die door de bezetter en de Nederlandse bureaucratie waren opgezet om de economie centraal te sturen (de zgn. Ordening).

• Juridische Beperkingen: De discussie over het al dan niet mogen invoeren van groentenkaarten laat de frictie zien tussen lokaal bestuur en de centrale verordeningen van de bezetter/Rijksoverheid. Later in de oorlog zouden groenten overigens wel veel strikter gereguleerd worden.
• Bestuurlijke toon: De toon is zakelijk en ambtelijk, kenmerkend voor de manier waarop de Nederlandse overheidsapparaten probeerden de orde te handhaven en de bevolking te voeden onder de extreem moeilijke omstandigheden van de bezetting.