Getypte rapportage (pagina 3 van een groter verslag). Betreft gebeurtenissen uit februari 1942. -3-

voor geschikte terreinen ingekuild en in pakhuizen opgeslagen.
De bij de inkuiling opgedane ervaringen zijn wat het artikel peen betreft ongunstig te noemen. Gebleken is, dat peen zich niet voor inkuilen leent en het hierop geleden verlies was niet gering. Opslag zonder veel risico van bederf is slechts mogelijk, indien de peen bewaard wordt in veilingkisten. Voor 10.000 kg. peen zijn echter 400 kisten noodig. Voor de in Enschede opgeslagen hoeveelheid van ruim 320.000 kg. zouden dus circa 13000 kisten noodig geweest zijn. Dit nu was bij de bijzondere omstandigheden van dit oogenblik een onmogelijkheid. In de toekomst verdient opslag van peen en uien bij consumenten de voorkeur.
De verdeeling der groente over grossiers en kleinhandelaren was geheel in handen van de grossiers-combinatie gesteld evenals de contrôle op de voorraden.
Als voordeel mag worden genoemd, dat gedurende de strenge vorstperiode, toen alle vervoer gestagneerd was, de voorraden verkocht konden worden en de bevolking practisch niet zonder groente geweest is. De opslag van aardappelen door de V.B.N.A. was ontoereikend en moeilijkheden bij denaanvoor, gedurende de vorstperiode ondervonden, deden af en toe een gebrek aan dit belangrijk voedingsmiddel ontstaan.
In vatgroente was van de zijde van de diverse grossiers voor algemeen gebruik slechts een te verwaarloozen hoeveelheid opgeslagen, terwijl opslag door de Gemeente voor de algeheele voorziening, niettegenstaande herhaalde pogingen, niet mogelijk bleek.
Het verbruik in de gemeente van aardappelen en stapelgroente is ongeveer als volgt:
350.000 kg. aardappelen
80.000 " rapen
50.000 " uien per week
100.000 " peen
30.000 " bieten
80.000 " kool (roode, witte en savoye)
Ten aanzien van de voorziening van stapelgroenten kan nog het volgende worden medegedeeld.
1. In Februari 1942 werd het Openbaar Slachthuis belast met de bemiddeling inzake de voorziening met stapelgroenten.
2. Op 24 Februari werd in een vergadering met alle grossiers de volgende overeenkomst getroffen:
a. de aan het gemeentebestuur gezonden stapelgroenten worden door het Openbaar Slachthuis afgegeven aan een commissie van grossiers, benoemd uit en door de grossiers,
b. deze commissie zorgt voor de verdeeling der groenten onder de kleinhandelaren volgens een door het Openbaar Slachthuis goed te keuren plan, waarbij zooveel mogelijk rekening wordt gehouden met de aardappelenquota,
c. de commissie treedt op voor de gezamelijke grossiers,
d. van iedere verdeeling ontvangt het Openbaar Slachthuis een lijst van toewijzingen aan de kleinhandelaren,
e. de verrekening tusschen het Openbaar Slachthuis en de grossiers geschiedt via de Middenstandsbank, bij welke Bank steeds een voldoende groot bedrag ter beschikking van de gemeente moet staan om de vorderingen van de gemeente op de grossiers te dekken,
f. de bestellingen worden door de commissie wekelijks tijdig ingediend bij het Openbaar Slachthuis dat voor doorzending zorg draagt,
g. van het verschil in veiling- en grossiersprijzen ontvangt
het Bureau Velders f 1,10 per 100 kg.
de gemeente " 0,20 " " "
de grossierscommissie " 1,20 " " "
In de grossiersvergoeding zijn inbegrepen alle kosten van vervoer, opslag en verdeeling, alsmede eventueel bestaand onderwicht. Dit document is een ambtelijk verslag over de logistieke uitdagingen van de voedselvoorziening in oorlogstijd. Enkele opvallende punten uit de tekst:

• Logistieke mislukkingen: Het "inkuilen" (onder de grond bewaren) van wortelen (peen) bleek een mislukking door massaal bederf. De oplossing — opslag in veilingkisten — was onhaalbaar door een tekort aan tienduizenden kisten. Dit illustreert de schaarste aan basismaterialen.
• Impact van het weer: De tekst spreekt over een "strenge vorstperiode" waarbij het transport volledig stil kwam te liggen. Lokale voorraden waren cruciaal om honger te voorkomen, maar bij aardappelen (beheerd door de V.B.N.A.) ging dit mis, wat leidde tot lokale tekorten.
• Rol van het Openbaar Slachthuis: Opvallend is dat het Slachthuis fungeerde als centraal distributie- en administratiekantoor voor groenten. Dit wijst erop dat de gemeente gebruikmaakte van bestaande infrastructuur met weeg- en registratiefaciliteiten.
• Bureaucratische controle: De verdeling was strikt gereguleerd via een commissie van grossiers, waarbij de financiële afwikkeling verplicht via de Middenstandsbank liep. Er was een duidelijke verdeelsleutel voor de marges tussen de tussenhandel (Bureau Velders), de gemeente en de grossiers. Het document dateert uit februari 1942, bijna twee jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de schaarste al goed voelbaar en was het distributiestelsel (de "bonnen") volledig in werking.

De winter van 1941-1942 was een van de strengste winters van de 20e eeuw, wat de transportproblemen verklaart die in de tekst worden genoemd. De overheid probeerde de voedselvoorziening zo centraal mogelijk te organiseren om zwarte handel tegen te gaan en de bevolking van basisbehoeften te voorzien, terwijl tegelijkertijd grote hoeveelheden voedsel naar Duitsland werden afgevoerd.

Instellingen zoals de V.B.N.A. (Vereniging van Bemiddelaars in Akkerbouwproducten) speelden een centrale rol in deze gereguleerde economie. Het document geeft een zeldzaam inkijkje in de lokale uitvoering van dit complexe systeem op gemeentelijk niveau in Enschede.