Officieel gemeentelijk verslag/rapport (pagina 7). -7-
GEMEENTE GOUDA.

Eerst in het begin van December 1941 werd de medewerking van het bureau Velders ingeroepen.
Na overleg met den heer Velders en de betrokken kleinhandelaren werd de Groentenveiling voor Gouda e.o. bereid gevonden de distributie der groenten over de grossiers en kleinhandelaren te verzorgen en het financieele risico voor deze voorziening op zich te nemen.
Op haar beurt droeg de veiling dit risico over aan een commissie, bestaande uit den voorzitter en secretaris van de afd. Gouda van den bond van Groentehandelaren en den secretaris van de Veiling (commissie van Drie).
Bij de distributie is de eenige erkende grossier in groenten ingeschakeld voor zijn klanten-winkeliers, terwijl de veiling als grossier optrad voor de kleinhandelaren, die niet gewoon waren van een grossier af te nemen.
De distributie geschiedde volgens het puntenstelsel van de aardappelvoorziening. Enkele excessen werden ondervangen.
De grossier heeft 40%, de veiling 60% van de aangevoerde groenten verdeeld. De grossier betaalde aan de veiling den grossiersprijs minus 12%, zoodat hij netto 12% winst heeft gemaakt.
De veiling berekende haar normale provisie ad 5% voor onkosten en administratie.
De commissie van Drie had zoodoende eenige speling; zij bracht den grossiersprijs in rekening. Voorts controleerde zij de voorraden bij de kleinhandelaren. Van een gemeentelijke opslagplaats is weinig gebruik gemaakt.
Op de prijzen hield de politie contrôle, terwijl ook de commissie van Drie naging of de prijzen werden gehandhaafd.
Voor opslag werden geen onkosten in rekening gebracht. De veiling berekende in voorkomende gevallen wel kistenhuur.
De administratie werd door de veiling gevoerd. Zij bracht daarvoor boven de genoemde 5% geen afzonderlijke kosten in rekening.
Gedurende het tijdvak 1 December 1941 – 20 April 1942, werden ontvangen en afgeleverd:

Bovendien bevorderde de Ned. Groenten- en Fruitcentrale, dat voor Gouda kon worden beschikt over 10000 kg. witlof.
De financieele uitkomsten waren als volgt:
Ontvangsten f 16.599,91
Uitgaven circa " 16.100,--

Vermoedelijk winstsaldo f 500,--
De eindafrekening vond nog niet plaats, doch aangenomen kan worden, dat de commissie van Drie plm. f 500,- winst heeft gemaakt. Aan deze winst is nog geen bestemming gegeven. Dit document biedt een gedetailleerd inzicht in de lokale voedselvoorziening in Gouda tijdens de Duitse bezetting. Enkele kernpunten:
* Logistieke structuur: De distributie werd gecentraliseerd via de Groentenveiling en een speciaal opgerichte 'Commissie van Drie'. Dit diende om de stroom van schaarse goederen te reguleren en prijsopdrijving tegen te gaan.
* Puntenstelsel: Er wordt expliciet verwezen naar het distributiesysteem met bonnen/punten, vergelijkbaar met dat van aardappelen.
* Toezicht: Opmerkelijk is de rol van de politie bij de prijscontrole, wat wijst op de angst voor zwarte handel en prijsopdrijving in oorlogstijd.
* Inwicht: De tabel toont een substantieel 'inwicht' (gewichtsverlies door indroging of bederf) van ruim 12.000 kg op een totaal van bijna 250.000 kg. Vooral bij rapen was het verlies groot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd door de bezetter en de Nederlandse bureaucratie (zoals de vermelde Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale). Gemeenten moesten eigen systemen opzetten om de lokale bevolking te voeden terwijl grote hoeveelheden voedsel naar Duitsland werden afgevoerd. Dit document is waarschijnlijk een onderdeel van een jaarverslag of een verantwoording van de burgemeester over het functioneren van de lokale distributiedienst. Het "Bureau Velders" was een in die tijd bekend administratiekantoor dat vaak door overheden werd ingezet voor complexe distributievraagstukken.