Administratief verslag/rapportage betreffende de voedselvoorziening. -3-

GEMEENTE HAARLEM.

Door de gemeente was met de Grossiersvereeniging een contract gesloten waarbij werd bepaald, dat de door de Groenten- en Fruitcentrale te leveren groenten aan de gemeente door deze zouden worden betaald en direct verrekend worden met voornoemde vereeniging.
Voorts zou worden benoemd een kleine commissie van uitvoering bestaande uit 3 personen, aangewezen door de grossiersvereeniging aangevuld met een 4e lid als Voorzitter nl. den Directeur van het Marktwezen. De grossiers zouden de groenten ontvangen, opslaan en verhandelen met dien verstande, dat het tijdstip en de hoeveelheden der afvoeren, de goedkeuring moest dragen van den Directeur van het Marktwezen.
Deze bepaling werd gemaakt om te zorgen, dat voldoende voorraad aanwezig bleef met het oog op eventueele stagnatie in den aanvoer. De gemeente droeg geen enkel risico, doch betaalde aan de grossiersorganisatie een vergoeding van f 3000,- voor opslag, administratie-kosten, in voorraad houden der groenten enz., voor de periode loopende van 1 October 1941 tot en met 30 April 1942.
De contrôle op de voorraden geschiedde door voornoemde commissie van uitvoering. De verdeeling over de grossiers en kleinhandelaren had plaats krachtens een door de betreffende organisaties ingediend puntenstelsel.
De contrôle op de prijzen geschiedde aan de hand van de wekelijks door den gemachtigde voor de prijzen vastgestelde normen.
Daar in Haarlem ingevolge de getroffen regeling, de grossiers de door de gemeente bestelde producten bij aankomst direct in ontvangst moesten nemen, kwam het wel voor, dat in het tijdperk tusschen het ontvangen der goederen en de uitgifte, de prijzen werden verhoogd. Dit prijsverschil kwam dan als extra winst ten bate van de grossiers.
De bestellingen werden door de gemeente gedaan in volledig overleg met de commissie van uitvoering. Deze regeling die getroffen was voor Haarlem en de omliggende gemeenten Bloemendaal, Zandvoort en Heemstede heeft zeer gunstig gewerkt. Zij voorkwam bederf door een vakkundige behandeling en gaf geen onvoorziene risico's voor de gemeente.
Wel is in overweging om in een eventueel nieuwe commissie ook den kleinhandel vertegenwoordiging te geven vooral met het oog op de vaststelling der bestellingen en het moment van uitgifte der groenten.

GEMEENTE HILVERSUM.

Door de grossiers in groenten en fruit te Hilversum was een combinatie gevormd, die de groenten aankocht, die de gemeente overnam, zonder dat daaraan voor de gemeente financieele gevolgen waren verbonden.
Deze combinatie verkocht de groenten uit een centrale opslagplaats of in spoedgevallen direct uit den wagon of het schip.
Een der grossiers was namens de combinatie belast met den verkoop aan de kleinhandelaren. Voor de werkzaamheden, verbonden aan het vervoeren, opslaan en weder verkoopen van de groenten werd gebruik gemaakt van personeel der grossiers.
De kleinhandelaren kochten dus niet van de grossiers, die hun groenten hadden geleverd, doch van de combinatie, ten einde te voorkomen, dat één kleinhandelaar van verschillende grossiers groenten zou kunnen betrekken.
Betreffende de grossiers-winst hadden de grossiers een regeling getroffen, waarbij de winst verdeeld werd in verhouding van den omzet in een bepaald jaar.
Vooruit was besproken, dat bij verschil van meening over deze verdeeling door mij uitspraak zou worden gedaan. Het was echter niet noodig voor mij om in te grijpen.
Door de combinatie van grossiers was in overleg met het Bestuur van de Hilversumsche Vereeniging van Kleinhandelaren een regeling getroffen betreffende De tekst biedt een gedetailleerd inkijkje in de logistieke en financiële afwikkeling van de groentevoorziening in twee Noord-Hollandse steden tijdens de bezettingsjaren.

Opvallende punten:
* Regulering: In beide steden werd de vrije markt vervangen door een strak gereguleerd systeem van commissies en 'combinaties' om de voedselstroom te beheersen.
* Financieel risico: In Haarlem betaalde de gemeente een vast bedrag (3000 gulden) aan de grossiers voor hun diensten, terwijl in Hilversum de constructie zo was opgezet dat de gemeente financieel buiten schot bleef.
* Puntenstelsel: Er wordt expliciet gesproken over een puntenstelsel voor distributie, wat duidt op de schaarste en rantsoenering van die tijd.
* Prijsverschillen: In Haarlem ontstond een opmerkelijke situatie waarbij grossiers extra winst konden maken als de officiële prijzen stegen tussen het moment van ontvangst en uitgifte. Dit document dateert uit de Tweede Wereldoorlog (gezien de jaartallen 1941-1942). In deze periode stond de Nederlandse voedselvoorziening onder streng toezicht van de Duitse bezetter en de Nederlandse overheidsorganen (zoals het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening).

De "Groenten- en Fruitcentrale" (GFC) was een cruciaal instrument in deze distributieketen. De tekst illustreert hoe gemeentebesturen zochten naar praktische samenwerkingsvormen met de bestaande handel (grossiers en kleinhandelaren) om de lokale bevolking van eten te voorzien en tegelijkertijd te voldoen aan de centrale eisen van prijsbeheersing en rantsoenering. De regionale rol van Haarlem voor omliggende plaatsen als Bloemendaal en Zandvoort benadrukt de centrale logistieke functie van de stad. Marktwezen Rijksbureau