20 december 1941 [Briefhoofd met logo van Amsterdam]
MARKTWEZEN AMSTERDAM VD/HG.

TELEFOONNUMMER 85151 VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN
No. 37/139/1 M.
BIJLAGE -
AMSTERDAM (W.) 20 December 1941.
ONDERWERP: JAN VAN GALENSTRAAT 14
Vervoersmoeilijkheden
Centrale Markt.

[Handgeschreven kanttekeningen in de linker marge:]
Aangehouden
in m. k. besproken 24 Dec '41
met W.v.L. reeds besproken door RVO afge.
Zaak eerst besproken met RVO
Besproken
2/1 '42 RVO
Wethouder v. d. L.
Maandag 19 Jan
3 uur

AAN den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Hiermede heb ik de eer U het volgende te berichten.
De aanvoer en afvoer van tuinbouwproducten naar en van de Centrale Markt ondervindt, sedert den oorlogstoestand is ingetreden, vanzelfsprekend groote moeilijkheden. Omtrent een en ander is dezerzijds bij voortduring overleg gepleegd met de Kleine Benzinecommissie (Gemeentelijke instelling), de Rijksverkeersinspectie, de Bevrachtingscommissie en het Bevrachtingskantoor van het Bureau V.V.O. Het transport is momenteel als volgt geregeld.
De aanvoer van producten van de verschillende veilingen in het land naar de Centrale Markt geschiedt uitsluitend per schip, per wagon of per tot gasgenerator omgebouwde auto.
De afvoer der producten van de Centrale Markt naar de in de stad gevestigde kleinhandelaren geschiedt met omgebouwde gasauto's, met paardentractie, handkarren en bakfietsen. Zoowel voor den aanvoer als voor den afvoer van deze producten wordt reeds sedert geruimen tijd geen benzine meer verstrekt, behoudens in enkele gevallen, zooals voor den aanvoer van groenten uit de omgeving van Amsterdam naar de Centrale Markt voornamelijk voor zoover deze per zoogenaamd tuindersschuitje geschiedt.
Voor de voorziening der stad met aardappelen, groenten en fruit heeft zulks geen stoornissen van beteekenis opgeleverd, hoewel er natuurlijk moeilijkheden voorkomen. Men kan echter zeggen, dat de handel zich ten deze heeft aangepast.
Voor de tuinders, die in de omgeving van Amsterdam zijn gevestigd en die hun producten per auto vervoeren, staat de zaak eenigszins anders. Voor den aanvoer der producten van de ca. 450 tuinders naar de Veiling op de Centrale Markt werd tot nu toe door de Rijksverkeersinspectie 7.000 à 8.000 liter benzine per maand verstrekt. De bedrijven van deze tuinders liggen zeer verspreid en het is niet mogelijk gebleken de van hen afkomstige en voor Amsterdam zoo belangrijke producten op andere wijze naar de markt te doen vervoeren.
De verstrekking der voor de tuinders bestemde ben-

[Onderaan de pagina:]
A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. In deze brief rapporteert de directie van het Amsterdamse Marktwezen aan de wethouder over de logistieke uitdagingen tijdens de bezettingsjaren. Door de schaarste aan brandstof (benzine) is de voedselvoorziening afhankelijk geworden van alternatieve transportmiddelen: schepen, treinen, paard en wagen, handkarren en auto’s die zijn omgebouwd naar houtgasgeneratoren.

De kern van de problematiek in dit document ligt bij de ongeveer 450 lokale tuinders rondom Amsterdam. Zij zijn voor hun aanvoer aan de Centrale Markt afhankelijk van vrachtwagens, waarvoor tot dan toe een maandelijkse toewijzing van 7.000 tot 8.000 liter benzine nodig was. De brief suggereert dat dit een kwetsbaar punt is in de voedselketen van de stad omdat alternatieven (zoals schuiten) voor deze specifieke groep verspreid liggende tuinders niet altijd haalbaar zijn. Het document dateert van december 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De schaarste aan grondstoffen en brandstof was in deze periode reeds nijpend. De genoemde instanties zoals de Kleine Benzinecommissie en het Bureau V.V.O. (Bureau Voorbereiding Vervoersorganisatie) waren crisisorganen die de rantsoenering en distributie van transportmiddelen reguleerden.

De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat (geopend in 1934) was het kloppend hart van de Amsterdamse voedseldistributie. De handgeschreven noten wijzen op intensief overleg tussen de wethouder van Levensmiddelen en transportinstanties (RVO) om de aanvoer van verse producten veilig te stellen ondanks de beperkingen die de bezetter oplegde. De overgang naar de "gasauto" (met de kenmerkende ketels aan de zijkant of achterkant) is typerend voor het straatbeeld uit deze oorlogsjaren.