Beleidsnotitie / Verslag. 13 april 1942. OMBOUW TUINDERSAUTO'S.

In verband met benzinegebrek is het noodig, dat een aantal vrachtauto's van tuinders uit de omgeving van Amsterdam wordt ingericht voor persgas tractie.
Voor 54 auto's is reeds door bemiddeling der Gemeente de toestemming tot ombouw verkregen.
Ter zake van de financiering van den ombouw (het meerendeel der betrokken tuinders zou niet in staat zijn deze financiering uit eigen middelen te verzorgen) is van de zijde der Gemeente onder meer overleg gepleegd met de Afdeeling Vervoer van het Bureau Voedselvoorziening in oorlogstijd en laatstelijk met het Departement van Financien, dat zich bereid heeft verklaard tot financiering uit Fonds voor Bijzondere Financiering voor den Middenstand. Bedoeld Departement heeft de Nederlandsche Middenstandsbank te Amsterdam met de uitvoering belast. De Middenstandsbank heeft de betrokken tuinders omstreeks 19 Maart jl. aangeschreven; tot nu toe hebben echter slechts 4 tuinders een crediet afgesloten.
Van tuinderszijde wordt tegen deze regeling het bezwaar geopperd, dat de termijn van aflossing op 3 jaar is gesteld, terwijl, alhoewel een eventueel restant van de leening zou worden kwijtgescholden indien de tuinder eventueel niet bij machte zou zijn deze geheel af te lossen, de kosten van ombouw toch te zwaar op de bedrijven drukken. De tuinders willen een regeling welke voor al de betrokkenen gelijk is en wel zoodanig, dat de kosten geheel of althans grootendeels ten laste van de openbare kas komen.
Een oplossing ware te vinden indien de vrachtauto's in een vervoerscentrale waren onder te brengen, welke onder contrôle van overheidswege de auto's zoo intensief mogelijk exploiteert (bijv. 's zomers voor aanvoer tuindersgroenten en 's winters voor afvoer van aardappelen in de stad) en daarvoor vrachten heft waarvan de grootte afhankelijk is van den aard van het product (voor groenten moet dit vrij laag zijn). Uit de opbrengsten der vrachten kunnen dan onder meer de aflossingen op de ombouwcredieten worden bestreden.
Met de voorbereiding en de uitvoering van een en ander zal tijd gemoeid zijn, ook wijl ter zake het noodige overleg met het Departement van Financiën zal moeten plaatsvinden.
Daar inmiddels de tijd ten zeerste dringt ~~moet~~ aan Hr. Ir. Louwes worden voorgesteld, zoodanige maatregelen te treffen, eventueel door vordering, dat, in afwachting van de tot standkoming van een definitieve regeling, op zeer korten termijn met den ombouw der auto's voor persgas een begin kan worden gemaakt en dat deze worden aangewezen voor het transport van tuindersgroenten uit de omgeving naar Amsterdam,

Amsterdam, 13 April 1942. Dit document beschrijft een logistiek en financieel probleem tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Door een acuut gebrek aan benzine moeten vrachtwagens van tuinders rondom Amsterdam worden omgebouwd naar "persgas" (gecomprimeerd lichtgas).

De kern van het probleem is financieel: de tuinders kunnen de ombouw niet zelf betalen. Een voorgestelde lening via de Middenstandsbank wordt door hen afgewezen omdat de lasten te zwaar zijn. De auteur van het document stelt een alternatief voor: de oprichting van een gecentraliseerde "vervoerscentrale". Door de vrachtwagens efficiënter in te zetten (zomer groenten, winter aardappelen) en de opbrengsten te gebruiken voor de afbetaling, zou de last niet direct bij de individuele tuinder liggen.

De toon is urgent. Er wordt gesuggereerd om desnoods over te gaan tot "vordering" (inbeslagname of gedwongen inzet) om de voedselvoorziening van Amsterdam veilig te stellen voordat de nieuwe regeling definitief rond is. Het document dateert uit april 1942, een periode waarin de schaarste aan grondstoffen en brandstoffen in bezet Nederland dramatische vormen aannam. De "voedselvoorziening in oorlogstijd" was een cruciaal en streng gereguleerd onderdeel van het bestuur.

De genoemde "Ir. Louwes" is S.L. Louwes, de directeur-generaal van de Voedselvoorziening, die een sleutelrol speelde in het draaiende houden van de Nederlandse distributie onder moeilijke omstandigheden. De overstap op persgas (en later houtgasgeneratoren) was een veelgeziene noodoplossing om het transport van primaire levensmiddelen naar de grote steden te garanderen nu benzine uitsluitend voor de Duitse Wehrmacht en essentiële diensten beschikbaar was.