Officieel rapport / proces-verbaal. 22 september 1942 (betreft incident op 16 september 1942). [Getypt met handgeschreven toevoegingen tussen haakjes]

№ 77/70/1 M. 1942 (22/9)
R A P P O R T.

Op Woensdag 16 September 1942, omstreeks 10x uur v.m, heb ik, ondergetekende, controleur Boon, op aanwijzing van controleur Ten Broek op het terrein der Centrale Markt aangehouden een persoon die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd: CORNELIS MOREES, geboren te Monnikendam 13 October 1925, knecht en wonende Texelplein 6 te Amsterdam-N, verdacht van diefstal van aardappelen. Morees verklaarde als volgt: "Ik ben als personeel in dienst bij de gebroeders Jongboom, kleinhandelaren in groenten en fruit, die twee zaken hebben, respectievelijk gevestigd van Spilbergenstraat 2 en 2Rozendwarsstraat alhier. Voor hen heb ik op Donderdag 10 September een vracht aardappelen gehaald van de Centrale Markt, bestemd voor beide zaken. Van deze partij heb ik een half mud afgehaald en deze verkocht aan een bloemenkoopman, genaamd Smit, voor de prijs van f -6.50. Dit geld heb ik voor mij zelf behouden.

Voordien heb ik nog eens een half mud aardappelen van mijn patroons ontvreemd en deze eveneens aan genoemden Smit verkocht voor f -6.50, die de aardappelen weer heeft verkocht aan een ander persoon mij alleen bekend als Kromme Nelis."

Naar aanleiding van deze verklaring hoorde ik, rapporteur, kooper C. Smit, kleinhandelaar in bloemen en planten, oud 34 jaar, wonende van Hogendorpstraat 21/I alhier, die erkende hetgeen ~~Morees~~ door Morees was verklaard. Vervolgens heb ik gehoord een persoon die mij desgevraagd opgaf te zijn genaamd, C.L.F. Sarstadt, oud 43 jaar, houtkopersknecht, wonende Bestevaerstraat 77/III alhier, die mij verklaarde van kooper Smit een half mud aardappelen te hebben gekocht voor f -6.50.

Ik rapporteur, heb deze personen een proces-verbaal aangezegd respectievelijk ter zake verduistering van een mud aardappelen, ~~benevens~~ benevens overschrijding der maximumprijs. Zij nog vermeld, dat Sarstadt geen kooper is op de Centrale Markt. Toegangskaart voor de Centrale Markt voor Morees en Smit gaat hierbij.

Amsterdam 22 September 1942
Controleur,
[Signatuur: Boon]

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.

[Handgeschreven kantlijnen en aantekeningen onderaan]

(Links boven/midden:)
77/70/1 Morees
3 mud
weth [?]

(In het kader onderaan:)
[Signatuur: Sijpen?]
14 dagen van C.M.
+ voorstel of Bew. (ontzegg. tje?)
bespro.
Ja [Paraaf: HS]

--- * Het delict: Cornelis Morees (16 jaar) heeft in totaal één mud (ca. 70 kg) aardappelen gestolen van zijn werkgevers, de gebroeders Jongboom. Hij deed dit in twee delen van een half mud.
* De handel: De aardappelen werden verkocht aan C. Smit (een bloemenhandelaar) voor f 6,50 per half mud. Smit verkocht ze vervolgens door aan Sarstadt en een zekere "Kromme Nelis".
* Overtredingen:
1. Verduistering: Het wederrechtelijk toe-eigenen van goederen van de werkgever.
2. Overschrijding maximumprijs: In oorlogstijd waren er strikte prijscontroles; de prijs van f 6,50 werd blijkbaar als te hoog (zwarte handel) beschouwd.
* Sancties: Naast het proces-verbaal werden de toegangskaarten voor de Centrale Markt ingetrokken. De handgeschreven notitie suggereert een schorsing ("ontzegging") van 14 dagen van de Centrale Markt.

--- Dit document stamt uit september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was voedsel schaars en was het distributiestelsel volop in werking. De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center locaties nabij de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedselvoorziening voor de stad.

Diefstal van voedsel en handel buiten de officiële kanalen om ("zwarte handel") werden door de autoriteiten streng aangepakt, niet alleen vanwege de diefstal zelf, maar ook om de controle over de voedselprijzen en distributie te behouden. De dader in dit rapport is een 16-jarige jongen; het feit dat hij al als "knecht" werkte en vrachten aardappelen vervoerde, was kenmerkend voor de vroege volwassenheid van jongeren uit de arbeidersklasse in die tijd. Het vermelden van "Kromme Nelis" geeft een inkijkje in het informele, illegale straatcircuit van oorlogs-Amsterdam. Boon (Controleur) C. Smit C.L.F. Sarstadt T. Marktwezen