Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen. 9 juni 1942. De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam). Den Heer E. Hillesum, Vrolikstraat 255 III, Amsterdam-Oost. [Handgeschreven, rechtsboven:] Inspecteur
[Handgeschreven, middenboven:] Verzonden 10/6
[Rechtsboven onder de handgeschreven tekst:] HG.

den Heer E.Hillesum,
Vrolikstraat 255 III,
Amsterdam-Oost.
Wijk 20.

103/50/2 M. 9 Juni 1942.

Aangezien U blijkens ingekomen bericht van het Bureau voor
Sociale Zaken geen gebruik van Uw voorkeurskaart mag maken, omdat
U in de werkverruiming is opgenomen, werd deze te mijnen kantore
gedeponeerd.

Gedurende de periode dat U in de werkverruiming is opge-
nomen - mits niet langer dan vier maanden - wordt Uw voorkeurskaart
voor U bewaard. Zoodra Uw tewerkstelling zal zijn geëindigd dient U
Uw voorkeurskaart persoonlijk ten Hoofdkantore, Jan van Galenstraat
14, in ontvangst te nemen, waarna wederom geregeld een plaats op de
betreffende markt door U dient te worden ingenomen.

De Directeur, Deze brief is een formeel schrijven aan de heer Ephraïm Hillesum, een Joodse marktkoopman in Amsterdam. De kern van de brief is de mededeling dat zijn "voorkeurskaart" (een vergunning voor een vaste staanplaats op een markt) is ingenomen en in bewaring wordt gesteld.

De officiële reden hiervoor is dat de heer Hillesum is opgenomen in de "werkverruiming". Hoewel deze term voor de oorlog werd gebruikt voor werkverschaffingsprojecten voor werklozen, kreeg het begin 1942 voor de Joodse bevolking een sinistere betekenis. Joodse mannen werden via de werkverruiming verplicht tewerkgesteld in speciaal hiervoor ingerichte werkkampen in Nederland.

De brief hanteert een strikt bureaucratische toon. Er wordt gesteld dat de kaart maximaal vier maanden bewaard blijft en dat de betrokkene na afloop van zijn tewerkstelling de kaart persoonlijk moet afhalen aan de Jan van Galenstraat 14 (het adres van de Centrale Markthal). Het document dateert van juni 1942, een cruciale fase in de Jodenvervolging in Nederland. Kort hiervoor was de Jodenster ingevoerd en de druk op de Joodse gemeenschap werd systematisch opgevoerd door middel van uitsluiting van economisch en sociaal verkeer.

De ontvanger, Ephraïm Hillesum (geboren 1891), woonde op het genoemde adres in de Vrolikstraat. Uit archiefstukken blijkt dat hij inderdaad koopman was. De verwijzing naar de "werkverruiming" betekent in deze context dat hij naar een Joods werkkamp werd gestuurd, wat vaak een voorstadium was van deportatie naar de concentratie- en vernietigingskampen.

Dit document illustreert de "ijskast-methode" van de bezetter en de meewerkende gemeentelijke instanties: onder het mom van tijdelijke administratieve maatregelen werden Joodse burgers uit hun beroep en uit het straatbeeld verwijderd, terwijl de schijn werd opgehouden dat zij na enkele maanden hun oude leven zouden kunnen hervatten. Ephraïm Hillesum is in 1943 in Sobibor vermoord. E. Hillesum Marktwezen