Dienstbrief/Rapport van een marktbeambte. 20 maart 1942. [Hoofdtekst]

Joubertstraat, 20-3-42
Den Heer Inspecteur

Herhaaldelijk is aan B. Schoonhoed pl: n. 14, door mij aangezegd dat hij geen plaats bij het hek mocht innemen, en de hem toegewezen plaats bij de levensmiddelenmarkt moest innemen. Vrijdag j: l. stond B. Schoonhoed weer bij het hek, en toen ik hem er opmerkzaam maakte, waren zijn woorden en houding van dien aard, dat ik hem voor dien dag heb laten inpakken. Wat het taaltje betreft wat hij uitbraakte, dat zet ik maar liever niet op papier.

J. Renz

[Linkermarge, verticaal]

B. Schoonhoed
II
Oproepen 26-3-42
ditto
P.L. v. M.

B. Schoonhoed ernstig gewaarschuwd.
Hem medegedeeld, dat hij bij herhaling
streng zal worden gestraft. S. beweert mild
te zijn opgetreden. 1-4-42 [onleesbaar]

[Onderaan]

No 104 9/M. 1942 23/3
th. de Haar
bespreken
8-4-42 [Initialen] Het document betreft een disciplinair rapport over de marktkopman B. Schoonhoed (standplaats 14) op de markt in de Joubertstraat. De rapporteur, J. Renz, beklaagt zich over het feit dat Schoonhoed herhaaldelijk instructies negeert betreffende zijn toegewezen standplaats. In plaats van op de levensmiddelenmarkt te staan, bezet hij een plek bij het hek.

Wanneer Schoonhoed hier op vrijdag 13 of 20 maart 1942 (afhankelijk van de interpretatie van 'jongstleden') op wordt aangesproken, reageert hij verbaal agressief ("taaltje wat hij uitbraakte"). Als directe sanctie moet hij zijn handel inpakken en de markt verlaten. Uit de kanttekeningen blijkt dat de zaak is geëscaleerd: Schoonhoed is op 1 april 1942 officieel ontboden en ernstig gewaarschuwd dat verdere overtredingen tot zwaardere straffen zullen leiden. Er is een notitie dat Schoonhoed ("S.") beweert dat hij (of de beambte) "mild" is opgetreden, wat duidt op een verweer tijdens de hoorzitting. Dit document is historisch significant vanwege de datum en locatie. Maart 1942 valt midden in de Duitse bezetting van Nederland. De Joubertstraat ligt in de Transvaalbuurt in Amsterdam, een wijk die destijds grotendeels door Joodse Amsterdammers werd bewoond. In 1941 stelden de nazi's zogenaamde "Jodenmarkten" in om Joodse burgers verder te isoleren en hun bewegingsvrijheid te beperken; de markt in de Joubertstraat was een van deze aangewezen plekken.

De naam Schoonhoed is een bekende Joodse familienaam in Amsterdam (Bernard Schoonhoed was een bekende marktkoopman in die periode). Het incident moet gezien worden in een context van extreme stress en overlevingsdrang: de regels voor marktkoplieden werden steeds strenger en de markt was voor velen de enige bron van inkomsten en voedsel. De formele, bijna kille toon van het rapport en de dreiging met "strenge straf" passen in het bureaucratische apparaat van de bezettingstijd, waarbij kleine overtredingen van de marktverordening door Joodse burgers vaak zwaar werden bestraft door de collaborerende of controlerende instanties. Slechts enkele maanden na dit schrijven begonnen de grootschalige deportaties vanuit deze buurt. B. Schoonhoed Herhaaldelijk is (Inspecteur) J. Renz