Getypte circulaire/dienstbrief. 2117ᴵ/12 Circ. P.V. ...

Evenals verleden jaar zal ook dit jaar een extra winteropslag van

aardappelen worden aangelegd en dit zal dit jaar vermoedelijk met nog
meer moeielijkheden gepaard gaan dan voorafgaande jaren.
Wij willen hier niet nogmaals op het groote belang van deze winter-
bevoorrading wijzen, noch op de verantwoordelijkheid, welke U als leider
in deze draagt. Wij zijn ervan overtuigd, dat U wel geheel bent doordron-
gen van de belangrijkheid van een en ander. Daar bij de uitvoering zal
blijken en in sommige gevallen inmiddels gebleken is, dat U de medewer-
king noodig hebt van andere zijde dan alleen het H.K., is door den Di-
recteur-Generaal van de Voedselvoorziening aan de Gemeentebesturen een
circulaire uitgezonden, volgens bijgaand afschrift. Uit deze circulaire
zal U blijken, dat door den Directeur-Generaal den HH. Burgemeesters
verzocht wordt om medewerking te verleenen op 3 voor U zeer belangrijke
punten t.w.:
1. opslagruimte;
2. transportmateriaal;
3. personeel.
Bij het vastloopen van een of meer der hierbovengenoemde factoren
zal zonder meer een stagnatie optreden in het geheele programma der
winterbevoorrading. Om dit vooraf reeds zooveel mogelijk te voorkomen,
is de bedoeling van bijgaand copie-rondschrijven. Dit houdt natuurlijk
niet in, dat het den H.H. Burgemeesters mogelijk zal zijn, hiermede voor
U alle problemen uit den weg te ruimen.
In deze circulaire wordt ook de nadruk gelegd op het feit, dat
voor de uitvoering de verantwoordelijkheid geheel bij U blijft rusten en
moet blijven rusten. Anderzijds beschikken H.H. Burgemeesters over grootere
bevoegdheden dan U als leider van een P.V. In dit verband verzoeken wij
U dan ook bij ontvangst van dezen brief een onderhoud aan te vragen met
de burgemeesters van de gemeenten, ressorteerende onder Uw P.V. en de
geheele bevoorradingspositie in het algemeen met hen nader te bespre-
ken. Hiermede wordt bereikt, dat de burgemeesters reeds bij voorbaat zijn
ingelicht over en voorbereid op de moeielijkheden, die zich kunnen voor-
doen, zoodat zij daarvoor t.z.t. niet plotseling gesteld worden.
Van het resultaat van deze bespreking zien wij vóór 30 September
a.s. gaarne een schriftelijk kort verslag tegemoet. U gelieve dit te
adresseeren aan de Sectie Opslag en Outillage van onze afd. Aan- en
Verkoop.
Mocht U op eenigerlei wijze moeielijkheden voorzien, dan dient U de
burgemeesters en ons daarvan reeds bij voorbaat in kennis te stellen,
daar dit te allen tijde eenvoudiger werken zal zijn dan wanneer U goed en
wel op een of ander punt bent vastgeloopen.
Wat het technisch gedeelte van de winterbevoorrading aangaat,
kunnen wij U mededeelen, dat in overleg met het Bedrijfschap voor Aard-
appelen is vastgesteld, dat voor Uw P.V. een verplichte opslag gemaakt
zal worden van ... weken, waarvoor een opslagruimte is benoodigd .....
tons. Volgens Uw opgave ingevolge circulaire P.V. 116/ van 25 Mei
1943 beschikt U over ..... tons ruimte. Wij verzoeken U ons vóór 30
September as. mede te deelen of het U mogelijk zal zijn om voor het ont-
brekende kwantum de benoodigde vorstvrije opslagruimte te verkrijgen,
onder opgave en specificatie van de betreffende panden.
In dit verband wijzen wij U erop, dat de boven opgegeven hoeveelheid
een verplichte opslag zal worden, zoodat er Uwerzijds rekening mede dient
te worden gehouden, dat op een of andere wijze de daartoe benoodigde
ruimte ter beschikking moet komen. Indien het U niet mogelijk is de ruim-
te op normale wijze te huren, gelieve U zich hierover onmiddellijk met den
burgemeester te verstaan, opdat deze zoo noodig tot vordering kan over-
gaan. Tevens dient U ons dan een opgave te verstrekken van panden,
welke voor dezen opslag geschikt zijn, doch waarvan de eigenaren niet
genegen zijn ze voor aardappelopslag ter beschikking te stellen. U dient
er hierbij natuurlijk rekening mede te houden, dat deze panden niet reeds
in beslag genomen zijn door de Duitsche Weermacht, aangezien in deze ge-
vallen weinig zal kunnen worden bereikt. Het document is een instructiebrief van de centrale Voedselvoorziening aan lokale leiders van de P.V. (vermoedelijk de Plaatselijke Voedselvoorziening of Provinciale Voedselcommissaris).

• Kern van de boodschap: Er moet een verplichte wintervoorraad aardappelen worden aangelegd. De verantwoordelijkheid ligt bij de P.V.-leider, maar deze moet nauw samenwerken met burgemeesters vanwege hun grotere bevoegdheden op het gebied van transport, personeel en opslagruimte.
• Problematiek: De brief ademt een sfeer van schaarste en logistieke spanning. Er wordt expliciet gesproken over "moeielijkheden" die groter zijn dan in voorgaande jaren.
• Dwangmiddelen: Indien vrijwillige huur van opslagruimte niet lukt, wordt de leider geadviseerd de burgemeester in te schakelen voor "vordering" (gedwongen inbeslagname van panden).
• Bestuurlijke verhoudingen: Het document toont de bureaucratische structuur van de voedselvoorziening in oorlogstijd, waarbij de civiele overheid (burgemeesters) instrumenteel wordt gemaakt voor de distributie- en opslagplannen. Dit document stamt uit het najaar van 1943, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Aardappelen waren het belangrijkste volksvoedsel. De winterbevoorrading was cruciaal om de bevolking door de winter te helpen en hongersnood te voorkomen (hoewel de echte Hongerwinter pas een jaar later zou volgen).

De laatste alinea is historisch zeer relevant: het vermeldt dat panden die al door de "Duitsche Weermacht" in beslag zijn genomen, buiten schot blijven omdat de Nederlandse civiele autoriteiten daar geen zeggenschap over hebben ("weinig zal kunnen worden bereikt"). Dit illustreert de ondergeschikte positie van de Nederlandse civiele organisatie ten opzichte van de bezettingsmacht. De brief is een voorbeeld van hoe de Nederlandse ambtenarij probeerde de voedselvoorziening draaiende te houden binnen de knellende kaders van de bezetting. H.H. Burgemeesters P.V. In Bedrijfschap