Archiefdocument
Origineel
26 juni 1943 (stempel) VOLGNUMMER: 4387 [stempel: 26.JUN.1943] GEZIEN
DOSSIER: 1.1 [paraaf]
VERWIJZ. DOSSIER: Cens in de Tiend
Al twaalf dagen krijgen we wat
groenten. Het is dagelijks
aardappelen met aardappelen.
Iemand met een dikke port.
gaat naar buiten of krijgt
wat nog makkelijker is
thuis bezorgd. Weer anderen
die weinig of niets te doen
hebben gaan verschillende deelen
van stad af. Wat nu het
ergste is, en wat een reden
is dat ik schrijf, is dat we
nu aardappelen moeten eten
die niet te eten zijn. Onze
kinderen zijn niet kieskeurig
maar dat is niet te eten
ze stinken en zijn zoo mis-
selijk zoet. Is daar nu werke-
lijk niets aan te doen. Het
schandelijkste is als er komkommer * Taal en handschrift: Het document is geschreven in een vlot, enigszins cursief handschrift dat kenmerkend is voor de periode. Er wordt gebruikgemaakt van de toenmalige spelling (bijv. "zoo", "deelen"). De tekst is doorspekt met verontwaardiging over de sociale ongelijkheid en de slechte kwaliteit van het basisvoedsel.
* Kwestie van de aardappelen: De schrijver klaagt over aardappelen die "zoo misselijk zoet" zijn en "stinken". Dit duidt op bevroren aardappelen. Tijdens de oorlogsjaren werden aardappelen vaak slecht opgeslagen; door bevriezing wordt zetmeel omgezet in suikers, wat resulteert in een onsmakelijke, kleffe en zoete smaak.
* Sociale ongelijkheid: Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen de bezittende klasse ("iemand met een dikke port[emonnee]") die voedsel kan laten bezorgen of op het platteland ("naar buiten") kan kopen, en de gewone burger die afhankelijk is van wat er in de stad beschikbaar is via het distributiesysteem.
* Toon: De toon is urgent en wanhopig, vooral waar het de gezondheid en het welzijn van de kinderen betreft. De zin "Is daar nu werkelijk niets aan te doen" is een directe noodkreet aan de instanties. Het document dateert van juni 1943, een periode waarin de Duitse bezetting in Nederland steeds grimmiger werd en de tekorten aan vrijwel alles toenamen. Hoewel de Hongerwinter pas later zou volgen, was de kwaliteit van de basisbehoeften in de zomer van 1943 al zorgwekkend. De stempels "GEZIEN" en "4387" suggereren dat deze brief is onderschept door de Duitse censuur of is ingediend als officiële klacht bij een gemeentelijke instantie of de Distributiedienst. Dergelijke brieven werden door de autoriteiten verzameld om de 'stemming' onder de bevolking te peilen. De afgebroken laatste zin over komkommers suggereert dat de brief op een volgend blad verderging of dat dit een uittreksel is voor het dossier.
Samenvatting
- Taal en handschrift: Het document is geschreven in een vlot, enigszins cursief handschrift dat kenmerkend is voor de periode. Er wordt gebruikgemaakt van de toenmalige spelling (bijv. "zoo", "deelen"). De tekst is doorspekt met verontwaardiging over de sociale ongelijkheid en de slechte kwaliteit van het basisvoedsel.
- Kwestie van de aardappelen: De schrijver klaagt over aardappelen die "zoo misselijk zoet" zijn en "stinken". Dit duidt op bevroren aardappelen. Tijdens de oorlogsjaren werden aardappelen vaak slecht opgeslagen; door bevriezing wordt zetmeel omgezet in suikers, wat resulteert in een onsmakelijke, kleffe en zoete smaak.
- Sociale ongelijkheid: Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen de bezittende klasse ("iemand met een dikke port[emonnee]") die voedsel kan laten bezorgen of op het platteland ("naar buiten") kan kopen, en de gewone burger die afhankelijk is van wat er in de stad beschikbaar is via het distributiesysteem.
- Toon: De toon is urgent en wanhopig, vooral waar het de gezondheid en het welzijn van de kinderen betreft. De zin "Is daar nu werkelijk niets aan te doen" is een directe noodkreet aan de instanties.
Historische Context
Het document dateert van juni 1943, een periode waarin de Duitse bezetting in Nederland steeds grimmiger werd en de tekorten aan vrijwel alles toenamen. Hoewel de Hongerwinter pas later zou volgen, was de kwaliteit van de basisbehoeften in de zomer van 1943 al zorgwekkend. De stempels "GEZIEN" en "4387" suggereren dat deze brief is onderschept door de Duitse censuur of is ingediend als officiële klacht bij een gemeentelijke instantie of de Distributiedienst. Dergelijke brieven werden door de autoriteiten verzameld om de 'stemming' onder de bevolking te peilen. De afgebroken laatste zin over komkommers suggereert dat de brief op een volgend blad verderging of dat dit een uittreksel is voor het dossier.