Officieel rapport / ambtsverslag. B. Felthuis, Controleur. No. 24/55/1 M. 1943 6/8

R A P P O R T

Op Donderdag 5 Augustus 1943, werd mij, ondergeteekende, controleur B. Felthuis door den grossier J, van Es, huurder van een pakhuis op pier E van de Centrale Markt, medegedeeld, dat op bovengenoemden datum door grossier C. Dikstaal, huurder van een pakhuis op pier A, een party appelen en peren in ontvangst was genomen welke niet voor Dikstaal maar voor hem, van Es, bestemd was. Dikstaal, aldus van Es, weigerde de besproken partij aan van Es over te geven. Bij onderzoek is mij het volgende gebleken.
De groothandel ^laat^ Bernard, die voorheen een plaats op de Centrale Markt heeft gehad, doch nu blijkbaar geen afzetgebied heeft, heeft op verschillende groente en fruitveilingen in het land toch zijn toewijzing. Van deze toewijzingen heeft Bernard, volgens verklaring van Van Es, er eenige aan van Es in commissie gegeven. Van Es vertoonde als bewijs hiervoor eenige notas van de veiling te Bergen op Zoom en Venlo, welke waren uitgeschreven ten name van Bernard per adres J. van Es. Deze toewijzingen zou van Es sinds Mei 1943 van Bernard hebben ontvangen.
Dikstaal toonde mij evenwel aan, dat hij die toewijzingen van Bernard heeft gehad in 1942. Dat Bernard ook toewijzingen had overgedaan aan van Es, was Dikstaal niet bekend. Toen nu de besproken partij fruit op Donderdag 5 Augustus aan de Centrale Markt was gebracht door schipper van Leersum meende Dikstaal dat hij daar recht op had.
De schipper wien het bekend was, dat Dikstaal wel meer handel had gehad van Bernard heeft toen ook zonder meer de besproken partij fruit aan Dikstaal afgegeven. Op de veilingbrief, waarop als koper van de partij fruit vermeld stond H. Bernard, was achter deze naam bijgeschreven "Dikstaal". Het was echter duidelijk te zien dat de naam Dikstaal er was opgezet, nadat een andere naam was uitgevlakt. Dikstaal gaf toe zijn naam achter dien van Bernard op de veilingbrief te hebben ~~xxpx~~ geplaatst, doch wist niet dat er een andere naam gestaan had.
Naar aanleiding van dit geval heb ik de directie van de veiling te Bunnik, waarvan de besproken partij fruit afkomstig was, opgebeld en werd mij medegedeeld dat de partij was afgezonden naar H. Bernard per adres J. van Es. Naar aanleiding van deze mededeeling heb ik Dikstaal opdracht gegeven de partij fruit over te geven aan Van Es hetgeen is geschied. Van Es en Dikstaal hebben deze kwestie met elkaar in der minne geschikt. Ten slotte heb ik dit geval nog bekend gemaakt aan den heeren Klaasen en Bosse, controleurs bij den Centralen Controlen Dienst, doch na gehouden onderzoek is het deze heeren gebleken, dat er geen aanleiding bestond voor hen een verdere vervolging in te stellen.

Amsterdam 6 Augustus 1943
Controleur,
(Signatuur) B. Felthuis

[Linkermarge, handgeschreven:] door veiling schriftelijk bevestigd.

[Onderaan, handgeschreven:]
De afgifte van de partij fruit aan J. v. Es. is geschied in overleg met den Heer Steerbeek.
Den Heer Bedrijfchef van de Centrale Markt.
(Paraaf: JPB)

[Onderaan, handgeschreven in rood potlood:]
Bespr. v. v. m. vraag naar bezaten fruit voor van Es hetwelk zou zijn
10-8-43

--- Dit document is een verslag van een controleur van de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Het beschrijft een conflict tussen twee handelaren, Van Es en Dikstaal, over een zending appels en peren afkomstig uit Bunnik.

Kernpunten:
1. De verwarring: De partij fruit was officieel toegewezen aan een derde partij, groothandel Bernard. Bernard had echter geen eigen standplaats meer en liet zijn "toewijzingen" (quota) via Van Es lopen.
2. De toe-eigening: Dikstaal, die in het verleden de quota van Bernard beheerde, claimde de partij. Hij ging zelfs zover om de veilingbrief te vervalsen door zijn eigen naam achter die van Bernard te schrijven op een plek waar een andere naam was weggewerkt.
3. Het onderzoek: Controleur Felthuis verifieerde de herkomst bij de veiling in Bunnik, die bevestigde dat de partij voor Van Es bestemd was.
4. De afloop: Dikstaal gaf het fruit alsnog aan Van Es. De zaak werd "in der minne" geschikt, wat betekent dat de partijen het onderling hebben opgelost zonder verdere juridische stappen. De Centralen Controlen Dienst (CCD) zag na een korte blik ook af van verdere vervolging.

--- Dit rapport biedt een inkijkje in de strikte regulering en de onderlinge spanningen in de voedselvoorziening tijdens de Tweede Wereldoorlog (1943).

• Toewijzingen en Schaarste: In oorlogstijd was er sprake van een distributiesysteem. Handelaren hadden officiële "toewijzingen" nodig om handel te mogen drijven. Omdat voedsel schaars was, waren deze papieren zeer waardevol, wat leidde tot conflicten en in dit geval zelfs een kleine vorm van documentvervalsing.
• Centrale Markt: De Centrale Markt in Amsterdam was het zenuwcentrum voor de voedseldistributie in de stad. Controleurs zoals Felthuis hielden toezicht op de rechtmatige verdeling van de schaarse goederen.
• Centralen Controlen Dienst (CCD): De CCD was de instantie die toezicht hield op de naleving van de distributiewetten en de zwarte handel bestreed. Dat zij bij dit relatief kleine incident betrokken werden, onderstreept hoe gevoelig de handel in voedsel was in 1943.
• Bureaucreatie: Ondanks de oorlogstijd bleef de Nederlandse administratieve molen draaien; elk klein incident werd nauwkeurig gerapporteerd, gecontroleerd en gearchiveerd.