Getypt afschrift van een anonieme verklikbrief. No. 2c/94/1. M. 1943

A F S C H R I F T

No.1049 L.M.1943 17/12 Amsterdam, December 1943.

Mijnheer,

Hoewel dit doort schrijven nooit mijn sympathie heeft genooten moet mij dit echter toch van het hart. Integendeel, ik vind het zelfs laag om zulk soort brieven te verzenden maar zooals ik reeds schreef, kan ik dit geheim niet voor me houden. Het gaat hier natuurlijk zooals U reeds zoovele brieven zult hebben ontvangen, over het onderwerp: Zwartehandelaar.
De persoon in deze brief bedoeld, och die is in mijn oogen niet zoo belangrijk. Het gaat aleen hierom dat sommige menschen, die iets voor hun gezin buiten de bonnen om weten wat te bemachtigen en er meestal dan door een zoogenaamd toeval er tusschen loopen, die worden dan direct als misdadigers van ons volk beschouwd omdat ze voor hun gezin zorgen, terwijl de persoon waar mijn brief voor geld zwendelt en sjachert met duizenden, en die altijd hun verdiende straf ontloopen. Het geld hier een handelaar in aardappelen die het momenteel hoofdzakelijk in de aardappelen en het meeste zwarte geld verdiend in appels. De handelswijze is zooals dit in deze tijd te verwachten is hoofdzakelijk op zwart gebaseerd. Er wordt door de firma (ik schrijf firma omdat er meer als een persoon in betrokken is en de bedoelde de leiding heeft), reeds vroeg in het jaar heele boomgaarden met fruit gekocht bij onze boeren voor een zwarte prijs. Als het fruit nu rijp is dan wordt door de firma op valsche papieren van appelenvervoer met een auto de heele oogst naar de stad vervoerd en hier voor goede zwarte prijzen verhandeld. Nu is dit werk reeds verschillende malen spaak geloopen maar dan werd op een of andere manier weerewat!gele zwendeld en de zaak ging de doofpot in. Dit nu vindt ik het gemeenste dat controleurs die dit zaakje in handen kregen, zich door die bende laten omkoopen door het zich laten betalen van een som geld welke de laatste keeren in de duizenden liep. De firma heeft het met zijn gezwendel reeds zoo in orde dat wanneer er gevaar dreigt, zij door verschillende controleurs of rechercheurs even op de hoogte worden gebracht, waardoor dan erger wordt voorkomen. Dit werk is vanzelfsprekend geen liefdewerk. En dit zijn nu menschen die hun jas sieren met een insigne van de Nationaal Socialistische Beweging. Ik heb een hekel aan verraders die hun eigen landgenooten de strop om doen ten nadeele van hun gezin wat er dan toch per slot van rekening de dupe van word, maar dit is aan die persoon helaas ook niet te berekenen daar "moeder" van dit werk harer man geen voordeel heeft, integendeel.
Appels die hoofdzakelijk beschikbaar worden gesteld voor kinderen worden op deze wijze nog versjaggert. De persoon in kwestie van deze firma is naar mijn bescheiden onderzoek eene Jan Karseboom wonende in de Clercqstraat A-dam. West. Ik teeken dit schrijven met mijn eigen naam echter zonder verblijfplaats of adres daar ik anders sterk van overtuigd ben, dat ze mij ter bewijzing zullen dagvaardigen en die zijn dan zooals gewoonlijk nergens te vinden en dan weet U wel waar het einde zit. Een eerlijke zaak, daar zet ik graag mijn adres onder, maar ik weet niet waar deze brief terecht komt. Het zou kunnen zijn dat hij in handen kwam van een dezer controleurs en dan was voor mij de kachel pikzwart.

De Wethouder voor de Levensmiddelen enz. J.M.v.d.Hilst.
stelt deze in handen van den Heer
Directeur van het Marktwezen om advies.
Amsterdam 23, December 1943.
No.2c/94/1M.1943 24/12 Dit document is een getypt afschrift van een verklikbrief gericht aan de Amsterdamse autoriteiten tijdens de Duitse bezetting. De auteur van de brief klaagt over de grootschalige zwarte handel in appels door een zekere Jan Karseboom uit de De Clercqstraat.

De kernpunten uit de brief zijn:
* Zwarte handel: De beschuldigde koopt volledige boomgaarden op tegen "zwarte prijzen" en transporteert het fruit met valse papieren per auto naar Amsterdam.
* Corruptie: De schrijver claimt dat controleurs en rechercheurs (die lid zijn van de NSB) steekpenningen aannemen van duizenden guldens om de zwendel in de doofpot te stoppen of de handelaar vooraf te waarschuwen voor invallen.
* Morele verontwaardiging: De auteur benadrukt het onrecht dat kleine overtreders (die voedsel kopen voor hun gezin) wel gepakt worden, terwijl grote zwendelaars vrijuit gaan. Ook wordt genoemd dat appels die voor kinderen bedoeld zijn, nu op de zwarte markt belanden.
* Angst voor represailles: De briefschrijver weigert een adres achter te laten uit angst dat de corrupte controleurs wraak zullen nemen ("dan was voor mij de kachel pikzwart").

Onderaan het document staat een ambtelijke aantekening waaruit blijkt dat de Wethouder voor de Levensmiddelen (J.M. van der Hilst) de zaak doorstuurt naar de Directeur van het Marktwezen voor advies. In 1943 was de voedselsituatie in bezet Nederland precair. Alles was op de bon, en de zwarte markt was de enige manier om aan extra voedsel te komen, al was dit officieel verboden en streng bestraft.

Dit document illustreert de complexe sociale dynamiek tijdens de bezetting:
1. De verklik-cultuur: Hoewel de auteur zegt een hekel te hebben aan dergelijke brieven, was het aangeven van "foute" landgenoten of zwarte handelaren schering en inslag, soms uit morele motieven, soms uit wraak of jaloezie.
2. NSB en corruptie: De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) werd door de bevolking gehaat, niet alleen vanwege de collaboratie, maar ook vanwege de vermeende en reële corruptie binnen hun gelederen. Ambtenaren in controle-functies gebruikten hun macht vaak voor eigen gewin.
3. Schaarste: Appels en ander fruit waren luxeartikelen geworden. De bewering dat dit fruit voor kinderen bestemd was, diende om de ernst van de "misdaad" van de handelaar te onderstrepen.
4. Bureaucracie: Ondanks de oorlogsomstandigheden bleef het ambtelijk apparaat (zoals het Marktwezen) functioneren en dergelijke klachten via de officiële weg verwerken. Marktwezen NSB