Ambtelijke brief / personeelsoverzicht. 2 oktober 1943. De Directeur (van het Marktwezen). Den Heer Wethouder voor de Arbeidszaken, Alhier. [Handgeschreven in blauwe inkt:] Verzonden M/10

SV

8a/5/5 M.

2 October 1943.

aantal ambtenaren
en werklieden.

den Heer Wethouder
voor de Arbeidszaken,

A l h i e r.

Ter voldoening aan Uw circulaire d.d. 31 December 1931 No.721 Arb., 18 Februari 1939 No.95 g Arb.1939 en 27 September 1943 No.9/8 Arb.1943 heb ik de eer U te berichten, dat op 30 September 1943 in dienst waren bij het Marktwezen:

Mannen:

65 vaste ambtenaren (waarvan 2 ambtenaren tewerkgesteld bij Bureau "Gemeente Gevolmachtigde voor grossierszaken in groenten en fruit.
6 tijdelijke ambtenaren (waarvan 1 sinds 29 April 1943 heeft dienst genomen bij de Waffen S.S.).
2 jeugdige ambtenaren (waarvan 1 sinds 14 Juli 1943 is tewerkgesteld in Duitschland).
1 ambtenaar op arbeidscontract voor werkzaamheden van bijzondere (voortdurende) aard.
2 reservisten (als ambtenaar dienstdoende.
3 ambtenaren (gedetacheerd van Sociale Zaken).
7 vaste werklieden.
1 reservist (als werkman dienstdoende).

Vrouwen:

1 tijdelijke ambtenaar.

Op 1 October 1943 waren bovengenoemde aantallen niet gewijzigd.

De Directeur, Dit document is een kwantitatief personeelsoverzicht van de afdeling 'Marktwezen' (vermoedelijk van de gemeente Amsterdam, gezien de terminologie en archiefstijl), opgesteld tijdens de Duitse bezetting in 1943.

De tekst is formeel en verwijst naar verschillende circulaires die de rapportageplicht over personeelssterkte regelen. Het document geeft een scherp beeld van de maatschappelijke realiteit van die tijd door de specifieke uitsplitsing van het personeel:
1. Collaboratie: Er wordt melding gemaakt van een tijdelijke ambtenaar die dienst heeft genomen bij de Waffen S.S.
2. Arbeitseinsatz: Er wordt melding gemaakt van een jeugdige ambtenaar die tewerkgesteld is in Duitsland.
3. Bureaucratie onder bezetting: De vermelding van het "Bureau Gemeente Gevolmachtigde voor grossierszaken in groenten en fruit" wijst op de strakke regulering van de voedselvoorziening tijdens de oorlogsjaren.

Opvallend is de enorme disbalans tussen mannen (87 getelde posities) en vrouwen (slechts 1), wat typerend was voor de toenmalige overheidsdienst, zeker in een sector als Marktwezen. In oktober 1943 was Nederland ruim drie jaar bezet door Nazi-Duitsland. De bezetter had een grote behoefte aan arbeidskrachten voor de Duitse oorlogsindustrie (de Arbeitseinsatz), wat leidde tot een constante inventarisatie van beschikbaar personeel bij gemeentelijke diensten.

Tegelijkertijd probeerde het Nederlandse ambtelijke apparaat onder auspiciën van de bezetter de normale gang van zaken voort te zetten. Dit document illustreert hoe de oorlog diep was doorgedrongen in de dagelijkse administratie: het vertrek van personeel naar het front (Waffen S.S.) of naar Duitse fabrieken werd simpelweg genoteerd als een administratieve mutatie in de personeelslijst. De "Wethouder voor Arbeidszaken" in deze periode fungeerde in een systeem dat volledig onder toezicht stond van de Duitse autoriteiten. Gemeente Amsterdam Marktwezen