Getypte brief (doorslag op dun papier). 7 januari 1944. De Directeur (vermoedelijk van een gemeentelijke dienst). 8a/16/15b'43 H.                   7 Januari 1944.   VB/SV.

tewerkstelling in                 Den Heer Wethouder
Duitschland.                      voor de Arbeidszaken,

A l h i e r .
                                  ===========

Naar aanleiding van Uw circulaire d.d.
10 December jl. no.1610 dj Arb. 1942 bericht
ik U, dat in het 4e kwartaal van 1943 door
mijn dienst geen uitkeeringen zijn gedaan aan
ambtenaren of werklieden, die in Duitschland
zijn te werk gesteld.
                Ik wijs U er evenwel op, dat sinds 14
Juli 1943 de jeugdige ambtenaar van mijn
dienst H.J.Bohnermann, geboren 29 November
1923 in Duitschland is te werk gesteld. Inge-
volge het bepaalde onder V van de circulaire
van den Burgemeester d.d. 5 October 1943 no.
1610 dc Arb.1942, ontvangt deze ambtenaar van
de Gemeente geen uitkeering, aangezien hij
behoort tot de lichtingen 1924-1922.

De Directeur, Deze brief is een administratieve rapportage over de financiële afwikkeling van gemeentepersoneel dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter naar Duitsland is gestuurd voor gedwongen tewerkstelling (de Arbeitseinsatz).

• Geen uitkeringen: De directeur rapporteert dat er in het laatste kwartaal van 1943 geen gemeentelijke uitkeringen zijn verstrekt aan tewerkgestelden. Dit duidt op een strikte naleving van de geldende regelingen.
• Casus H.J. Bohnermann: Er wordt specifiek melding gemaakt van één ambtenaar, H.J. Bohnermann, die sinds juli 1943 in Duitsland werkt. De reden dat hij geen gemeentelijke uitkering krijgt, is zijn leeftijd. Hij behoort tot de 'lichtingen 1924-1922' (mannen geboren in die jaren), die door de bezetter specifiek werden opgeroepen en voor wie afwijkende (vaak ongunstigere) financiële regels golden vanuit de Nederlandse gemeenten, gestuurd door verordeningen van de burgemeester.
• Bureaucratie onder bezetting: Het document toont de verregaande bureaucratisering van de dwangarbeid. Lokale overheden moesten nauwgezet bijhouden wie waar verbleef en of zij nog recht hadden op loon of een toelage, vaak onder strikt toezicht van circulaires die de rechten van deze mannen steeds verder inperkten. In 1943 werd de Arbeitseinsatz in Nederland verplicht voor specifieke jaargangen mannen. De "lichtingen 1922-1924" vormden een primaire doelgroep voor de Duitse oorlogsindustrie. Terwijl sommige bedrijven of gemeenten aanvankelijk probeerden het loon van hun tewerkgestelde werknemers (deels) door te betalen aan de achtergebleven familie, werd dit door de bezetter en de collaborerende overheid steeds vaker aan banden gelegd via circulaires, zoals de in de tekst genoemde circulaires van oktober en december 1943. Dit document is een direct bewijs van de uitvoering van dit beleid op lokaal niveau.