A.H. Bijland

Officiële ambtelijke correspondentie (brief).

* **Doel van het document:** De wethouder herinnert de burgemeester aan een eerder verzoek (van 5 oktober 1942) dat nog niet is beantwoord. Het doel is om voor een nieuwe medewerker van de Dienst Marktwezen, de heer A.H. Bijland, de status van 'buitengewoon veldwachter' te verkrijgen. * **Inhoudelijke details:** A.H. Bijland is op 1 oktober 1942 aangesteld als controleur bij het Marktwezen. Om zijn functie effectief uit te kunnen oefenen (waarschijnlijk inclusief opsporingsbevoegdheden of het uitdelen van bekeuringen op markten), heeft hij een aanstelling ("commissie") als buitengewoon veldwachter nodig. * **Personen:** * **A.H. Bijland:** De betrokkene, geboren in 1912 en wonend aan de Valeriusstraat in Amsterdam. * **J.L. Strak:** Johannes Leonardus Strak, de toenmalige wethouder. * **Bestuurlijke context:** De brief illustreert de hiërarchie en de formele procedures binnen de gemeente Amsterdam, waarbij de ene dienst (Marktwezen/Levensmiddelen) afhankelijk is van de goedkeuring van de burgemeester/politiechef voor het verlenen van opsporingsbevoegdheden aan personeel.

Handgeschreven ambtelijke notitie of instructie.

* **Inhoud:** Het document betreft een instructie voor de formele uitreiking van aanstellingsbescheiden. Het gaat om de benoeming van vier personen tot "onbezoldigd gemeente-veldwachter". * **Personen:** De genoemde heren zijn H. de Vries, Y. Pietema, J.W. de Vos en A.H. Bijland. * **Terminologie:** De term "zorgvuldigst" onderstreept het officiële en gewichtige karakter van de uitreiking, ook al betreft het een onbezoldigde (niet-betaalde) functie. Het woord "Heeren" was de gebruikelijke beleefdheidsvorm in ambtelijke correspondentie van die tijd. * **Handschrift:** Een vlot, geoefend ambtelijk handschrift (lopend schrift) met karakteristieke lussen. De inktkleur is typerend voor die periode (vaak vervaardigd op basis van aniline).

Doorslag van een ambtelijke brief/rapport (pagina 2).

* **Inhoud:** De directeur van de Dienst Marktwezen verzoekt zijn superieur om te bemiddelen bij de Secretaris-Generaal van Justitie. Het doel is om vier specifiek genoemde ambtenaren (tijdelijke controleurs) terug te krijgen die zijn opgeroepen voor de Hulppolitie. Hij voert aan dat zij onmisbaar zijn voor de eigen dienstvoering. * **Terminologie:** * **Hulppolitie:** Een nevenorganisatie van de politie, opgericht tijdens de bezetting, vaak ingezet voor bewakingstaken. * **Grüne Polizei:** De Duitse Ordnungspolizei. De Nederlandse hulppolitieagenten stonden vaak onder hun direct toezicht. * **Dienst Marktwezen:** De gemeentelijke instantie verantwoordelijk voor het beheer van markten. Tijdens de oorlog was dit cruciaal voor de controle op de voedseldistributie en zwarte handel. * **Opvallend detail:** Een van de genoemde personen, A.H. Bijland, is ingedeeld bij het districtshuis van de N.S.B. aan het J.W. Brouwersplein (het huidige Concertgebouwplein in Amsterdam).

Getypte brief / administratieve mededeling.

Dit document is een strikt zakelijke, administratieve kennisgeving betreffende een salariskwestie tijdens de bezettingstijd. De kern van de brief is de stopzetting van de reguliere salarisbetaling aan drie ambtenaren die zijn overgeplaatst naar de **Hulppolitie**. De brief stelt vast dat: 1. De betaling vanuit de oorspronkelijke dienst (aangeduid als "mijn dienst") wordt stopgezet met terugwerkende kracht vanaf 7 februari 1943. 2. De betrokkenen zelf hun bezoldiging (salaris) moeten regelen via de politie-commandant. 3. Er een teveel betaald salaris over de rest van de maand februari (7 t/m 28 februari) moet worden terugbetaald aan de oorspronkelijke dienst. Het stempel "D/SV" staat waarschijnlijk voor een specifieke afdeling van de gemeente Amsterdam, mogelijk de *Dienst der Stadsverlichting* of een verwante technische dienst, aangezien dergelijk personeel vaak werd geronseld voor hulptaken.

Administratieve lijst (salarislijst).

* **Administratieve systematiek:** De lijst is een overzicht van jaarinkomens van ambtenaren, gebaseerd op de "stamkaarten" (personeelskaarten). De bedragen variëren sterk, van f 56,32 (waarschijnlijk een deeltijdfunctie of aanstelling voor korte duur) tot f 6653,70 (S. Sieswerda, vermoedelijk een hoge functionaris). * **Annotaties:** * **Vinkjes ($\checkmark$):** Waarschijnlijk ter controle van de overboeking of verificatie tegen de stamkaart. * **De letter 'F':** Zoals onderaan vermeld, duidt dit op een inhouding voor de "inkoop pensioen tijdelijke diensttijd". Dit betekent dat de betreffende ambtenaar een deel van zijn salaris heeft afgestaan om eerdere tijdelijke jaren mee te laten tellen voor de pensioenopbouw. * **Accolades:** Bij Cobussen/Dogger en Victor lijken bedragen samengevoegd of gecorrigeerd te zijn. * **Correcties:** Bij P. Plakké en J.A. Victor zijn de bedragen doorgestreept en vervangen door nieuwe waarden, wat wijst op een actieve controle tijdens het opmaken van de lijst.

Administratieve salarislijst.

Dit document is een indringend voorbeeld van de Nederlandse bureaucratie onder Duitse bezetting. Terwijl het op het eerste gezicht een droge financiële lijst lijkt, onthullen de voetnoten de persoonlijke drama's en politieke keuzes van die tijd: * **Vervolging:** Voetnoot 4 toont de werking van de rassenwetten; een ambtenaar (R. Hooft) werd ontslagen vanwege een "gemengd huwelijk" (meestal een huwelijk tussen een niet-Jood en een Jood). * **Verzet/Repressie:** Voetnoot 7 vermeldt een ambtenaar (D.H.V. Schiermeier) wiens salaris stopte vanwege arrestatie door de *Sicherheitsdienst* (SD). * **Collaboratie:** Voetnoot 6 laat zien dat een werknemer (R. Poelstra) vrijwillig dienst nam bij de *Waffen S.S.*. * **Arbeidseinsatz:** Voetnoot 1 documenteert de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. * **Bestuurlijke aanpassingen:** Voetnoten 8 en 9 verwijzen naar de "Gevolmachtigde voor Gross.bedrijven", wat duidt op de reorganisatie van de handel en distributie onder toezicht van de bezetter.

Document

* **Schrift:** Het document is geschreven in een verzorgd 20e-eeuws kantoorschrift. De namen en bedragen zijn zeer consistent genoteerd. Enkele letters, zoals de 'H', 'G' en 'V', vertonen de voor die tijd kenmerkende krullen. * **Structuur:** De lijst is globaal alfabetisch op achternaam geordend, hoewel er kleine afwijkingen zijn in de strikte volgorde. De bedragen zijn genoteerd in guldens (f.), waarbij herhalingstekens (") zijn gebruikt om de valuta-aanduiding niet telkens te hoeven herhalen. * **Inhoud:** Er worden 72 personen vermeld. De bedragen variëren sterk, van minder dan f. 500,- tot bijna f. 7000,-. De kleine superscript-cijfers (1 t/m 10) fungeren als voetnoten; het feit dat dezelfde nummers bij verschillende personen terugkomen, wijst op gestandaardiseerde administratieve aantekeningen (bijv. deeltijdwerk, ontslag gedurende het jaar, of specifieke toeslagen).

Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie.

* **Inhoud:** De burgemeester van Amsterdam verzoekt om de definitieve vrijstelling van vier ambtenaren van de Dienst van het Marktwezen voor hun dienst bij de Vrijwillige Hulppolitie. Eerder was er al een tijdelijke vrijstelling verleend, maar de gemeente claimt dat deze mannen onmisbaar zijn voor de eigen gemeentelijke diensten. * **Genoemde personen en locaties:** * **J. Pietersma, J. de Vos, H. de Vries, A.H. Bijland:** Ambtenaren die blijkbaar dubbele functies bekleedden of opgeroepen waren voor politietaken. * **Grüne Polizei (Mairitskade):** De Mauritskade in Amsterdam was een beruchte kazerne van de Ordnungspolizei. * **Districtshuis N.S.B. (J.W. Brouwersplein):** Het huidige Concertgebouwplein, waar tijdens de bezetting belangrijke NSB-instellingen gevestigd waren. * **Ondertekening:** De brief is ondertekend namens burgemeester Edward Voûte door de gemeentesecretaris J.F. Franken. Beiden waren tijdens de bezetting collaborateurs.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een interne ambtelijke mededeling waarin een overzicht wordt gegeven van afwezige NSB-functionarissen binnen een specifieke (niet nader genoemde) dienst in Amsterdam. De lijst bevat vier namen met hun woonadressen, functies (voornamelijk controleurs en een plaatsvervangend directeur) en de reden van hun afwezigheid. Opvallend is dat twee van de vier personen expliciet hebben gemeld dat zij "naar buiten" (het platteland of weg uit de stad) zijn vertrokken.

Getypte brief/memo met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een administratieve rapportage van afwezige NSB-functionarissen binnen een niet nader genoemde gemeentelijke dienst in Amsterdam. De datum, 6 september 1944, is cruciaal: dit is de dag direct na "Dolle Dinsdag" (5 september 1944). De lijst bevat vier namen met hun functie en de reden van afwezigheid: 1. **A.H. Bijland:** Vertrok op 5 september (Dolle Dinsdag) "naar buiten" (het platteland of richting Duitsland). 2. **J.J. Sieburgh:** Sinds 4 september met verlof. 3. **J.W. de Vos:** Ziek sinds 28 augustus (vóór de paniek van Dolle Dinsdag). 4. **H. de Vries:** Was al met verlof sinds 4 september, maar meldt op de dag van schrijven (6 september) dat hij ook "naar buiten" vertrekt. De formulering "naar buiten vertrok" is een eufemisme voor de vlucht van collaborateurs die vreesden voor de naderende geallieerde legers.

Interne ambtelijke notitie/memo.

* **Inhoud:** Het document is een antwoord op een telefonisch verzoek om een lijst van NSB-leden die werkzaam waren bij de gemeente (waarschijnlijk als controleurs bij de Afdeling Arbeidszaken) en die op dat moment afwezig waren. * **Personen:** Er worden vier specifieke personen genoemd met hun adres en de reden van afwezigheid: 1. **A.H. Bijland:** Vertrokken "naar buiten" (provincie of buitenland) op 5 september. 2. **J.J. Silburgh:** Met verlof sinds 4 september. 3. **J.W. de Vos:** Ziek sinds 28 augustus. 4. **H. de Vries:** Met verlof sinds 4 september en op 6 september gemeld dat hij "naar buiten" vertrok. * **Terminologie:** "Naar buiten vertrekken" was in deze periode een eufemisme voor het vluchten uit de Randstad naar het oosten/noorden van Nederland of naar Duitsland.

Getypte namenlijst met handgeschreven kanttekeningen en berekeningen.

* **Inhoud:** Het document bevat een lijst van 33 personen met hun adressen in Amsterdam. Bijna alle adressen zijn voorzien van een etagenummer (bijv. II voor de tweede verdieping, 'hs' voor huis/begane grond). * **Wijzigingen:** Er is één handmatige correctie bij de naam H. Steenbeek. Zijn adres is gewijzigd van de Pieter Lastmankade naar de Leimuidenstraat. Tevens is de toevoeging "v/an Fries" (mogelijk 'van Fries' of een verwijzing naar een herkomst) genoteerd. * **Financieel:** De handgeschreven berekening onderaan duidt op een administratieve afhandeling waarbij f 0.40 per persoon in rekening werd gebracht (totaal f 13.20 voor 33 personen). Dit zou kunnen wijzen op een vergoeding voor distributie, leges voor een vergunning, of een specifieke belasting. * **Geografie:** De genoemde straten (Postjeskade, Warmondstraat, Orteliusstraat, etc.) bevinden zich voornamelijk in Amsterdam-West en Zuid.

Administratieve lijst (distributielijst voor schoeisel)

Het document is een personeelslijst van de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Uit de kolom "Maat" en de voetnoten blijkt dat dit een overzicht is voor de toewijzing van schoeisel, een schaars goed dat destijds op rantsoen was. * **Administratieve nauwkeurigheid:** Van elke persoon worden de volledige naam, geboortedatum, adres en het nummer van de distributiestamkaart genoteerd. Dit was essentieel voor de controle op de rechtmatige distributie van goederen. * **Annotaties:** De rode kruisjes (X) en de handgeschreven aantekeningen onderaan tonen de dynamiek van het proces: wie heeft de schoenen al ontvangen en wie moet ze nog krijgen. De doorgestreepte namen (zoals N. van Burg en Jac. Broerse) wijzen op personen die om onbekende redenen (ontslag, deportatie, overlijden of reeds voorzien) van de lijst zijn verwijderd. * **Locatie:** De adressen beslaan een groot deel van Amsterdam (o.a. De Pijp, Oud-West, de Indische Buurt) en omliggende gemeenten zoals Landsmeer.

Dienstverslag / Rapport

* **Incident:** Het rapport beschrijft een klein verkeersongeval op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam. De 18-jarige Wilhelmus Heijtvelt botste met een paard-en-wagen tegen een uitgangshek. De oorzaak was onoplettendheid; de bestuurder was te gefocust op het paard dat moeite had met een helling. * **Schade:** Het hek raakte "ontzet" (verbogen) aan de onderzijde, waardoor het onbruikbaar werd. * **Administratieve afhandeling:** Uit de handgeschreven kantlijnnotities blijkt de bureaucratische afwikkeling. Er werd opdracht gegeven aan de Publieke Werken (P.W.) werkplaatsen om de schade te herstellen (via bon 1626). De kosten hiervoor moesten intern worden verrekend ("in rekening brengen aan assmarktzaken"). * **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de toen gangbare ambtelijke stijl, inclusief de archaïsche spelling (bijv. "den wagen", "zoodanig").

# TRANSCRIPTIE (Bovenaan, handgeschreven): Verzonden 21/10 (Eronder, getypt): VB/HG. 8A/36/9 M. 21 October 1942. Aanstelling contrôleurs Marktwezen tot buitengewoon veldwachter der Gemeente Amsterdam. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r</u> . In aansluiting op mijn brieven d.d. 19 Augustus en 23 September jl. respectievelijk de no.'s 8A/36/3 M. en 8A/36/7 M. heb ik de e...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekening: *Archia*] VB/HG. 8A/36/9 M. 21 October 1942. Aanstelling contrôleurs Marktwezen tot buitengewoon veldwachter der Gemeente Amsterdam. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u> In aansluiting op mijn brieven d.d. 19 Augustus en 23 September jl. respectievelijk de no.'s 8A/36/3 M. en 8A/36/7 M. heb ik de eer U beleefd te verzoeke...

# TRANSCRIPTIE $N\underline{o}$ $OA/36/10$ M. 1942 $\frac{60}{11}$ Aan den heer Burgemeester (Hoofdcommissaris van Politie). [Handgeschreven: Marktw] L.M. 573 -1942- [Handgeschreven paraaf in rood/zwart] 9 November 1942. Onder verwijzing naar mijn brief van 5 October j.l., No. 573 L.M. waarop ik tot dusver geen antwoord mocht ontvangen, deel ik U mede het op prijs te zullen stellen, indien ...

A.H. Bijland, Valeriusstraat 220 II, controleur; is 5/9 kwam mededeel. dat hij naar buiten vertrok. J.J. Silburgh, Stadionweg 179 III, bnr p.v.o. dien.; is v.a. 4.9.’44 met verlof J.W. de Vos, Keizersgr 284 I, controleur; ziek v.a. 28.8.-’44 H. de Vries, Ceintuurbaan 49 I, [id.]; v.a. 4.9.’44 met verlof; is 6.9.’44 kwam mededelen, dat hij met verlof zijnde naar buiten vertrok.

verlorene opnieuw te winnen. Zoo noodig is hij gaarne bereid één en ander persoon- lijk uitvoerig toe te komen lichten. U dankzeggend voor Uw wel- willende aandacht en inmenging dezerzijds, verblijf hij in af- wachting. Met de meeste hoogachting, (R.J.Wieland) R.J.Wieland Hobbemakade 67 III te Amsterdam-Zuid.