Officiële brief / circulaire van de Gemeente Amsterdam. 31 augustus 1943. De Wethouder voor de Arbeidszaken, Gemeente Amsterdam. No. 87/40/6 M. 1943 4/9
L.

G E M E E N T E A M S T E R D A M [handgeschreven: uit opgez]

au
No 730 Arb. 1943 AMSTERDAM, 31 Augustus 1943.
Onderwerp:
Krygsgevangenschap. Aan Heeren Hoofden van Administratiën,
Diensten en Bedryven.

 Hierby verzoek ik U my vóór 4 September a.s. in tweevoud een opgave te doen toekomen van de tot Uw diensttak behoorende personen, die op grond van de bekendmaking van den Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden, van 29 April j.l., in aanmerking kwamen voor terugvoering in krygsgevangenschap, met uitzondering:

a. van degenen, aan wie door den Beauftragte voor de stad Amsterdam of, door Uw zorg, door een andere officieele instantie een tot vrystelling strekkende Bescheinigung werd uitgereikt.
b. van degenen, aan wie verlof onder stilstand van wedde is verleend, ten einde hen in de gelegenheid te stellen werkzaamheden te aanvaarden, die tot vrystelling van de wegvoering in krygsgevangenschap mochten leiden.

 [kantlijn markering] Voor zoover zich onder de door U op te geven personen ambtenaren of werklieden bevinden, die mededeelden zich te hebben gemeld, doch om eenige byzondere reden te zyn vrygesteld, verzoek ik U zulks afzonderlyk aan te geven, onder vermelding van de reden van vrystelling.

 De opgave moet bevatten naam, voornamen, geboorteplaats en -datum, militaire functie en onderdeel, zoomede, indien mogelyk, plaats en datum van aanmeldingsplicht.

                                 De Wethouder voor de Arbeidszaken,

                                 [handgeschreven handtekening]

Arb.z.Stadhuis,
A'dam, Aug.1943
Volgnr. 76 Deze brief is een administratieve uitvloeisel van de Duitse bezettingspolitiek in 1943. De toon is zakelijk en dwingend. De wethouder vraagt de hoofden van gemeentelijke diensten om lijsten op te stellen van personeelsleden die eigenlijk als krijgsgevangenen naar Duitsland zouden moeten worden afgevoerd.

Opvallende elementen:
* Uitzonderingen: Er wordt specifiek gevraagd om mensen met een 'Bescheinigung' (vrijstellingsbewijs) of zij die met onbetaald verlof elders 'essentieel' werk zijn gaan doen buiten de lijst te laten. Dit wijst op de pogingen van de Amsterdamse ambtenarij om personeel via officiële weg te behoeden voor wegvoering.
* Termijn: De krappe deadline (brief van 31 augustus, inleveren vóór 4 september) duidt op de druk die door de Duitse Wehrmacht op het gemeentebestuur werd uitgeoefend.
* Spelling: Het document gebruikt de destijds gangbare spelling met 'y' voor 'ij' in getypte ambtelijke stukken (bijv. 'krygsgevangenschap', 'vrystelling'). Het document moet geplaatst worden in de context van de nasleep van de April-meistakingen van 1943. Op 29 april 1943 had generaal Friedrich Christiansen, de Wehrmachtsbefehlshaber, bevolen dat alle 300.000 voormalige Nederlandse militairen zich opnieuw in krijgsgevangenschap moesten melden. Dit leidde tot enorme onrust en stakingen in heel Nederland.

De Amsterdamse gemeentelijke administratie werkte in deze periode onder toezicht van de bezetter. De "Wethouder voor de Arbeidszaken" (in 1943 functionerend onder de pro-Duitse burgemeester E.J. Voûte) was verantwoordelijk voor het doorgeven van deze personeelsgegevens. De brief illustreert de bureaucratische medewerking aan de deportatie van Nederlandse mannen, maar toont ook de mazen in het net (de uitzonderingsgronden a en b) die werden gebruikt om cruciale krachten voor de stad te behouden.