Getypt verslag / Afschrift van inspectierapporten.
Origineel
Getypt verslag / Afschrift van inspectierapporten. 11 mei 1943 en 13 mei 1943. - 5 -
tusschen dringen en snel een portie bemachtigen als men niet oplet en de file raakt uit zijn verband, omdat de menschen willen kijken en dan blijkt, dat er in de file verschuivingen hebben plaats gehad al of niet gewild. In dit geval komen de agenten te paard van pas.
Volgens mij wordt dit alles voorkomen door na elkaar te laten verkoopen, indien er weinig visch aangevoerd wordt, zooals nu en is de tijdwinst van geen belang tegenover de veroorzaakte ordeverstoring, die minstens evenveel tijd vraagt voor ze weer hersteld is en die bovendien onze contrôle bemoeilijkt, zoo niet onmogelijk maakt. Ze is aangewezen, als er weinig politiehulp is.
De Contrôleur,
708.
A F S C H R I F T
Amsterdam, 11 Mei 1943.
Nieuwmarkt
| Naam | Volgens Marktbriefje | Werkelijk aangevoerd | Verschil | Reden |
|---|---|---|---|---|
| G. Koning | 40 pond versche aal | 40 pond | — | geturfd |
| P. Honing | 40 " " " | 40 " | — | " |
| P. Huisman | 40 " " " | 40 " | — | " |
Hoewel het ditmaal mogelijk was te turven, kan ik het beleid van den marktmeester Rens niet bewonderen. Mijns inziens moet het voorgaan van vriendjes en collegaventers buiten de file om onverbiddelijk worden tegengegaan.
Wanneer een venter visch aanvoert en dan ook zijn deel krijgt is billijk. Maar wanneer een venter als collega ook gaat meedeelen en vrouwen, die de visch schoonmaken en andere bevoorrechten om een of ander reden, dan lijkt mij dit niet meer verantwoord en komt het mij voor, dat de leiding van den marktmeester te slap is.
Wat doen de collega-venters met de gekochte visch? Is deze visch besteld? Krijgen ze daar een fooi voor?
Zoolang dit gebeurt zal er onrust heerschen bij degenen, die in de file moeten staan en zich in vertrouwen moeten overgeven aan de marktleiding.
Er blijven te veel menschen om en op de vischkar brengen. Waarom een kans geven om te knoeien? Het heeft geen zin om te turven, als de visch toch niet aan het publiek in zijn geheel komt.
Het wordt m.i. hoogste tijd dat eens er voor al uitgemaakt wordt, hoeveel van de aangevoerde visch buiten de file om aan bevoorrechten mag worden verkocht.
De Controleur,
708.
A F S C H R I F T
13 Mei 1943.
Lindengracht
| Naam | Volgens Marktbriefje | Werkelijke aangevoerd | Verschil | Reden |
|---|---|---|---|---|
| J.G. Bosbaan Sr. | 100 p. schol IV | 100 p. ruim | — | geturfd |
| C. Bos | 100 p. schol III | 100 p. ruim | — | " |
Vischwinkel
| J. Bergen | 120 p. schol IV | 120 p. | — | verkoopt om 14.30. | Dit document is een rapportage van een controleur (geïdentificeerd met nummer 708) die toezicht hield op de vismarkten in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het verslag is een felle kritiek op de handhaving en de eerlijkheid van de distributie.
- Problematiek van de 'file': De controleur beschrijft de chaos in de wachtrijen (files). Door de schaarste ontstaat er gedrang en "verschuivingen" in de rij, waarbij zelfs de bereden politie ("agenten te paard") ingezet moet worden.
- Corruptie en vriendjespolitiek: De controleur beschuldigt Marktmeester Rens expliciet van een "slap" beleid. Er wordt vis buiten de officiële rij om vergeven aan "vriendjes", "collegaventers" en schoonmaaksters. Dit ondermijnt het vertrouwen van het publiek dat braaf in de rij staat.
-
Administratieve controle: Hoewel de cijfers in de tabellen (het "turven") kloppen met de marktbriefjes, merkt de controleur op dat deze administratieve werkelijkheid de corruptie in de praktijk verhult. Hij stelt de terechte vraag wat er met de vis gebeurt die door tussenpersonen wordt opgekocht. Dit document stamt uit mei 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in het bezette Nederland steeds nijpender werd. Vis was een belangrijk onderdeel van het dieet, maar de aanvoer was beperkt door de oorlogssituatie op de Noordzee.
-
Distributiesysteem: De overheid probeerde via marktbriefjes en strikte controle de schaarse goederen eerlijk te verdelen. Zoals uit dit document blijkt, leidde dit in de praktijk tot grote sociale spanningen en zwarte handel.
- Toezicht: De figuur van de 'Controleur 708' past in de uitgebreide bureaucratie die de bezetter en de Nederlandse overheid in stand hielden om de zwarte markt te bestrijden.
- Locaties: De Nieuwmarkt en de Lindengracht waren (en zijn) van oudsher belangrijke marktlocaties in Amsterdam. In 1943 was de Nieuwmarkt bovendien een beladen plek, gelegen aan de rand van de toenmalige Joodse wijk (Jodenbuurt), die op dat moment vrijwel geheel was leeggehaald door deportaties. De spanningen in de visrijen moeten tegen dit decor van repressie en schaarste worden gezien.