Ambtelijke brief/memorandum. 7 Januari 1944. De Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden & De Directeur. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier. [Handgeschreven aantekening linksboven:] Verzonden 7/1

VD/SV

46a/220/3'43 M.
7 Januari 1944.

Vischregeling dagmarkten.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .
==============

Hiermede hebben de ondergeteekenden de eer U het volgende te berichten.

In onzen brief van 16 Juni 1943 no. 46a/220/1M stelden wij U een regeling voor betreffende de rijvorming van het publiek bij de verkoopplaatsen van visch in de morgenuren.

Met Uw brief van 28 Juni 1943 no. 455 L.M. hebt U aan deze regeling Uw goedkeuring gehecht.

Het is thans in de practijk wenschelijk gebleken om ook voor den middagverkoop een regeling te treffen, waarbij het publiek wordt voorgeschreven, vanaf een bepaald uur een rij te vormen, waarna geloot zal worden in welke volgorde de deelen van de rij voor het koopen van visch in aanmerking kan komen.

Het treffen van deze regeling is noodig geworden, doordat verschillende personen die des morgens in de rij hebben gestaan, blijven wachten tot den middagverkoop, hetgeen voor een ordelijken gang van zaken niet moet worden bevorderd.

De middagverdeeling begint op de Vischmarkt om 2 uur. Wij stellen U voor de rijvorming van het publiek te doen aanvangen om 14.30 uur, waarna de loting om 14.45 uur zal plaatsvinden.

Wij hebben hieromtrent een en ander reeds telefonisch overleg gepleegd met den Inspecteur Gaaikema van het Hoofdbureau van Politie, die er zich in principe mee kon vereenigen. Hij verzocht omtrent deze aangelegenheid verder schriftelijk het advies in te doen winnen van den waarnemend Politiepresident.

Wij geven U in overweging hieraan gevolg te geven en ons na verkregen antwoord te berichten of U aan de door ons voorgestelde regeling Uw goedkeuring kunt hechten.

De Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden,
De Directeur, * Kern van het document: Het document is een formeel voorstel aan de wethouder om de rijvorming voor de visverkoop in de middag te reguleren middels een lotingsysteem.
* Problematiek: Burgers bleven na de ochtendverkoop in de rij staan voor de middagsessie, wat leidde tot wanorde en inefficiëntie. Om dit "kamperen" in de rij tegen te gaan, wilde men de rijvorming pas kort voor de verkoop officieel laten beginnen, gevolgd door een loting om de definitieve volgorde te bepalen.
* Bureaucratische gang van zaken: Er is sprake van een keten van besluitvorming waarbij de distributiedienst, de wethouder en de politie (Inspecteur Gaaikema en de Politiepresident) betrokken zijn. De nadruk ligt op het handhaven van de "ordelijken gang van zaken".
* Opvallende details:
* De tijden lijken opmerkelijk: de "middagverdeeling" begint om 2 uur (14:00), maar de rijvorming pas om 14:30. Mogelijk verwijst de 2 uur naar de opening van de markt, terwijl de daadwerkelijke visdistributie pas na de loting start.
* Het gebruik van een loting voor een plek in de rij onderstreept de extreme schaarste van vis in deze periode. Dit document stamt uit januari 1944, een tijd waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds problematischer werd. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die (beperkt) buiten het strikte bonnensysteem om of met specifieke toewijzingen verkrijgbaar was, wat leidde tot enorme drukte bij de vismarkten.

De bemoeienis van de "waarnemend Politiepresident" wijst op een grote stad (zeer waarschijnlijk Amsterdam, gezien de naam Gaaikema en de structuur van de genoemde diensten). Tijdens de bezetting stond de politie onder direct toezicht van de Duitse autoriteiten, en het handhaven van de openbare orde bij distributiepunten was een prioriteit om onlusten te voorkomen. Het document illustreert hoe de overheid tot in het kleinste detail (het tijdstip van rijvorming) probeerde de schaarste te beheersen.