Ambtsbrief / Verslag van bevindingen 22 juni 1943 Niet bij naam genoemd (verwijst naar "ondergeteekenden") De Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam ("Alhier") Concept-plan
klantenbinding met een
vischkaart.

22 Juni 1943.

de Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Hiermede hebben de ondergeteekenden de eer U te berichten, dat de tweede ondergeteekende op initiatief van het R.B.V.V.O. werd uitgenodigd voor een bespreking, welke op 1 Juni jl. plaats had, over het vraagstuk der vischvoorziening van de groote steden. AAN DEZE bespreking, welke stond onder leiding van Dr. Dols, hoofd van de afdeeling Voedingsvraagstukken van bovengenoemd bureau, werd deel genomen door vertegenwoordigers van het R.B.V.V.O., door den Directeur van de Nederlandsche Visscherij Centrale en den Heer Vijftigschilt van deze Centrale en door den tweeden ondergeteekende.
Door den vertegenwoordiger van het R.B.V.V.O. werd aan het Gemeente Bestuur van Amsterdam het verzoek gericht om een concept-plan op te stellen ter verbetering van de vischregeling in de groote stede op basis van een klantenbinding en met gebruikmaking van een vischkaart. Bovengenoemde regeeringsinstanties zouden eveneens trachten een zoodanige regeling te ontwerpen, waarna een nieuwe bespreking zou worden gehouden waarin zou worden getracht tot een definitief plan te komen. De regeling werd getracht om bijwijze van proef in de steden Amsterdam, Den Haag en Utrecht in te voeren.
Nadat Uwe goedkeuring was verkregen hebben wij bovenstaande zaak ter hand genomen; het resultaat doen wij U in bijlage dezes in den vorm van een concept-plan met een toelichting toekomen. Een en ander is in eenige besprekingen met vertegenwoordigers van den Distributiedienst (Mr. Barth) en van den handel (de heeren Lammers voor den straathandel en Bohne winkeliers besproken).
Bij kennisneming zal U blijken, dat de nieuwe regeling is gebaseerd op het principe, dat alle burgers naar volgorde waarop zij ingeschreven staan een gelijke hoeveelheid visch zullen kunnen verkrijgen, waarvan de vischkaart is ontworpen, terwijl een klantenbinding-regeling is uitgewerkt om te bereiken, dat het beschikbaar stellen der visch op georganiseerde wijze geschiedt, zoodat een rijvorming als tegenwoordig het geval is wordt voorkomen. De bestaande regeling is hoofdzakelijk gericht op controle van hoeveelheid en prijs, om welke reden de straathandel op een aantal markten is geconcentreerd.
Wij voelen ons verplicht Uw aandacht er op te vestigen, dat naar onze verwachting zal blijken dat aan het plan in de practijk verschillende bezwaren zijn verbonden. In de eerste plaats hebben deze betrekking op de bevoorrading van den handel op de Vischmarkt en in de tweede plaats op het vaststellen van het aantal klanten, dat per handelaar moet worden ingedeeld. Deze bezwaren worden veroorzaakt door het verdeelingsstelsel der enkele en dubbele toewijzingen zooals dit op de Vischmarkt bestaat; zij zouden kunnen ondervangen worden door * Toon: Zeer formeel en eerbiedig ("de eer U te berichten", "Nadat Uwe goedkeuring was verkregen").
* Terminologie:
* R.B.V.V.O.: Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd.
* Klantenbinding: Het verplicht koppelen van consumenten aan een specifieke winkelier om de distributie te beheersen.
* Vischkaart: Een specifiek distributiebewijs (bonkaart) voor vis.
* Hoofdpunten:
1. Er heeft overleg plaatsgevonden tussen lokale en nationale instanties (waaronder Dr. M.J.L. Dols, een sleutelfiguur in de oorlogsdistributie).
2. Amsterdam fungeert samen met Den Haag en Utrecht als proefstad voor een nieuw distributiesysteem voor vis.
3. Het doel is tweeledig: eerlijke verdeling ("gelijke hoeveelheid") en het voorkomen van lange wachtrijen ("rijvorming").
4. De opstellers waarschuwen voor praktische uitvoeringsproblemen, specifiek wat betreft de bevoorrading van de Vischmarkt en de indeling van klanten per handelaar. Dit document stamt uit de kern van de Tweede Wereldoorlog (juni 1943). Nederland was bezet door Nazi-Duitsland en kampte met toenemende voedselschaarste. De visvoorziening was cruciaal omdat ander vlees nauwelijks beschikbaar was.

Het document illustreert de verschuiving van een relatief vrije handel naar een streng gereguleerde distributie-economie. De genoemde Dr. Dols was de architect van de Nederlandse voedselvoorziening tijdens de bezetting; zijn beleid was erop gericht om de volksgezondheid zo goed mogelijk op peil te houden met minimale middelen. De angst voor "rijvorming" was niet alleen logistiek, maar ook politiek: lange rijen ontevreden burgers vormden een risico voor de openbare orde. Het document eindigt abrupt, waarschijnlijk vervolgde het op een tweede pagina met oplossingen voor de genoemde bezwaren.