9 juni 1943. HB.

DISTRIBUTIEDIENST AMSTERDAM.

Amsterdam, 9 Juni 1943.

Nota betreffende de Distributie van Visch.

Aansluiting is gezocht aan het stelsel, dat is neergelegd in de nota van 22 Augustus 1942 van den Gemeentelijken Adviseur voor Voedsel- en Distributieaangelegenheden betreffende de Groentevoorziening.
Op enkele punten zal hiervan echter moeten worden afgeweken in verband met den anderen aard van het artikel. Bedoeld wordt een bonnenstelsel, gepaard gaande met een klantenbinding.

1. Uitreiking van een vischkaart.
Aan ieder, die op rechtmatige wijze in het bezit is van een stamkaart, wordt een vischkaart uitgereikt volgens bijgaand model. Aan deze vischkaart bevinden zich eenige genummerde bonnen.

Niet een gezinskaart, doch een persoonlijke kaart, omdat het om practische redenen ondoenlijk is een gezinskaart uit te reiken en omdat door een persoonlijke kaart de grootte van elk gezin beter tot haar recht komt.

2. Inschrijving bij de handelaren.
De consument levert de vischkaart bij zijn handelaar in. Deze noteert op beide deelen zijn codenummer, alsmede het volgnummer van den klant (b.v. 125/12). De eene helft van de vischkaart, waaraan zich de bonnen bevinden, behoudt de consument, de andere helft behoudt de handelaar. De handelaar kan daarnaast desgewenscht een klantenlijst aanhouden.

[Handgeschreven in de linker marge:]
naam van consument arbeidsin-zet.

Het aantal klanten, dat een handelaar mag aannemen, kan desgewenscht van te voren worden vastgesteld.

3. Bevoorrading van den handel.
De bij den handelaar ingeleverde helften van de vischkaart hebben het karakter van een vóór-inleveringsbon. Op basis van het aantal dezer helften wordt zijn vischtoewijzing vastgesteld. De visch wordt hem echter bij gedeelten geleverd. Alvorens hij een nieuwe hoeveelheid visch ontvangt, moet hij de vorige afleveringen volledig verantwoorden met op opplakvellen geplakte bonnen van de vischkaart.

Voorbeeld.
Een handelaar krijgt 500 klanten. De bij hem ingeleverde gedeelten der vischkaart worden bij den daarvoor aan te wijzen instantie ingeleverd. Hij ontvangt daarvoor 500 x ½ pond visch. Deze wordt hem in 10 verschillende keeren toebedeeld. Elke keer als hij een hoeveelheid visch ontvangen heeft moet hij deze verantwoorden met de daarvoor van het publiek in te nemen genummerde bonnen van de vischkaart.

De herbevoorrading voor de volgende distributieperiode geschiedt op basis van het aantal ingeleverde bonnen van de vischkaart.

4. Bonaanwijzing en aflevering aan den consument.
Een bon van de vischkaart wordt aangewezen voor het koopen van een bepaalde hoeveelheid visch, b.v. ½ pond per persoon per bon. Zoodra de handelaar visch heeft aangekregen, maakt hij bekend, hoeveel volgnummers hij kan bedienen. (De vischaanvoer is namelijk te gering om de geheele bevolking van Amsterdam binnen eenige weken van visch te voorzien). * Doel van het document: Het document legt het nieuwe systeem voor de distributie van vis in Amsterdam uit. Het is bedoeld om de schaarse voorraad vis eerlijk te verdelen via een systeem van 'klantenbinding', waarbij burgers zich bij één specifieke handelaar moeten registreren.
* Kernpunten van het systeem:
* Individualisering: In tegenstelling tot andere producten wordt vis per persoon (via de stamkaart) en niet per gezin verdeeld.
* Controlemechanisme: Er is een dubbele controle. De handelaar krijgt pas nieuwe voorraad als hij de bonnen van de vorige levering kan overhandigen (verantwoording via opplakvellen).
* Schaarste-indicator: Punt 4 erkent expliciet dat de aanvoer zo laag is dat niet iedereen tegelijk bediend kan worden; de handelaar werkt met volgnummers op basis van beschikbaarheid.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige spelling (visch, deelen, eenige, zoodra) en een formele, ambtelijke toon die kenmerkend is voor de bureaucratie tijdens de bezettingsjaren.
* Marginalia: De handgeschreven opmerking "arbeidsinzet" suggereert een link tussen de voedseldistributie en de tewerkstelling, wat vaker voorkwam: wie niet werkte of niet geregistreerd stond voor de arbeidsinzet, kon uitgesloten worden van bepaalde distributierechten. Dit document stamt uit juni 1943, een periode waarin de tekorten in bezet Nederland nijpend werden. De Distributiedienst Amsterdam was verantwoordelijk voor de uitvoering van het complexe bonnensysteem.

Vis was een lastig product voor de distributie vanwege de bederfelijkheid en de onvoorspelbare aanvoer (vissersschepen werden vaak door de Duitse bezetter gevorderd of mochten de mijnenvelden op de Noordzee niet op). De nota laat zien hoe de overheid probeerde grip te krijgen op de zwarte handel door 'klantenbinding' te verplichten: door consumenten aan één winkelier te koppelen, kon de overheid de stroom goederen exact monitoren op basis van het aantal ingeleverde kaarthelften. Dit document illustreert de verregaande regulering van het dagelijks leven tijdens de Tweede Wereldoorlog.