Getypt memorandum met handgeschreven correcties en kanttekeningen. [Links boven in de marge:] Ter opmerking bij

Toelichting op het plan voor de vischvoorziening der stad Amsterdam door middel van een vischkaart en een klantenbinding.

ad. A- Uitreiching van een vischkaart.
Behoeft geen nadere toelichting.
Aanvankelijk is overwogen om gezinskaarten uit te reiken, evenals bij de brandstoffendistributie. De practijk heeft daar evenwel groote moeilijkheden naar voren gebracht, terwijl het verder onjuist wordt geacht, dat elk gezin, ongeacht de grootte, eenzelfde hoeveelheid visch zou krijgen.

ad. B. Verdeeling op de Vischmarkt.
De thans geldende speciale regeling ten aanzien van de Volendammers geeft in het raam van het nieuwe stelsel groote moeilijkheden. Deze groep is namelijk voor zeevisch en garnalen het geheele jaar in de verdeeling te Amsterdam opgenomen. De aal verdeelen ~~ze~~ [handgeschreven: ze mag] echter zelf in Volendam, terwijl zij gedurende die periode, d.i. de zomermaanden tot 1 October, in verband met de hun gedane concessie voor de aal, in het geheel geen zoetwatervisch ontvangen. Deze regeling is bij een officieele [doorgehaald: distributie] regeling, zooals thans wordt voorgesteld, niet vol te houden, aangezien vischkaart en klantenbinding vanzelfsprekend slechts mogelijk zijn, wanneer alle visch op één centraal punt wordt verdeeld. Indien dit namelijk niet zou gebeuren, zouden de beurten van alle kleinhandelaren niet gelijkmatig zijn, waardoor bijv. de klanten, die bij de groep Volendammers zouden zijn ingeschreven, vlugger aan de beurt zouden komen, dan die van de overige kleinhandelaren.

[Links in de marge bij paragraaf B:] De Volendammers

[Marge links onder, gemarkeerd met een kruis X:]
X Vermoedelijk alles "groothandels winst". Onder de aalhandelaren zou echter alles de kleinhandelaren moeten verdeeld worden als winst verrekend om te nemen met de aal voor het landelijk (?) waar iedereen recht op heeft.

In dit verband moet erop worden gewezen, dat momenteel in het geheel geen aal voor de bevolking beschikbaar is. De te Volendam aangevoerde aal wordt aan de Rüstungs- en aanverwante bedrijven gezonden; de Volendammers ontvangen daarvan, omdat zij deelgenooten zijn in hun coöperatieve afslag, evenwel de volle winst. Wanneer de Volendammers met ingang van de nieuwe regeling te Amsterdam voor zoetwatervisch zouden worden ingeschakeld, zullen zij [handgeschreven tussengevoegd: het aandeel der] winst van de Rüstungsbedrijven aan Amsterdam moeten overmaken, waar deze winst over alle aalhandelaren moet worden verdeeld.

Wanneer, [handgeschreven tussengevoegd: als gevolg van de invoering van deze regeling,] wel weer aal voor de bevolking beschikbaar wordt gesteld, zal ook alle Volendammer aal naar Amsterdam ter verdeeling moeten worden gezonden, zoodat ook dan weer alle kleinhandelaren gelijkelijk hiervan meedeelen. Dit document is een ambtelijke toelichting op een nieuw distributiesysteem voor vis in Amsterdam. De kernpunten zijn:
1. Centralisatie: Het systeem van een 'vischkaart' en 'klantenbinding' (vaste toewijzing van een klant aan een winkelier) vereist dat alle vis via één centraal punt verdeeld wordt om eerlijke kansen voor alle handelaren en burgers te waarborgen.
2. Uitzonderingspositie Volendammers: Er bestond een wrijving tussen de traditionele rechten van de Volendammer vissers/handelaren (die hun aal zelf mochten verdelen) en het nieuwe, strakke distributiemodel.
3. Economische afroom: De tekst onthult dat aal op dat moment niet naar de burger ging, maar naar "Rüstungsbedrijven" (Duitse oorlogsindustrie). De winst hiervan vloeide naar de Volendammer coöperatie, wat door de opsteller van het stuk als onwenselijk werd beschouwd; men wilde deze winsten herverdelen over de gehele Amsterdamse vishandel. Het document dateert uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De termen "vischkaart" en "brandstoffendistributie" wijzen op de schaarste-economie waarbij de overheid de consumptie strak reguleerde. De vermelding van de "Rüstungsbedrijven" is een directe verwijzing naar de Duitse oorlogsvoering, waarbij vitale voedselbronnen zoals aal werden opgeëist voor de eigen industrie of troepen, ten koste van de lokale bevolking. De discussie over de Volendammers illustreert hoe oude handelsgebruiken onder druk kwamen te staan door de totalitaire controle van de bezetter en de noodzaak tot rantsoenering.