Getypt ambtelijk rapport. dH/HB.

Aan den Heer Directeur
van het Marktwezen.

Rapport.

Nu sedert geruimen tijd de visch welke de straathandelaren uit de verdeeling ontvangen onder toezicht van de marktambtenaren op de verschillende, daarvoor door Burgemeester en Wethouders aangewezen verkoopplaatsen wordt verkocht, is wel komen vast te staan, dat het met dezen verkoop voorgestane doel slechts ten deele is bereikt. Wel komt de op deze verkoopplaatsen verkochte visch tegen den vastgestelden prijs onder het publiek, doch slechts een zeer klein gedeelte van de Amsterdamsche bevolking wordt op deze wijze in de gelegenheid gesteld om visch te koopen.

Reeds lang voor de verkoop aanvangt scharen de koopers zich in lange rijen. Zij moeten uren en uren wachten alvorens aan de beurt te komen voor het koopen van visch, terwijl bovendien dikwijls niet eens vast staat of er wel visch zal worden aangevoerd of wel, dat de hoeveelheden welke zullen worden aangevoerd, het wachten van een zoo groot aantal personen rechtvaardigt.

Het grootste euvel echter, dat bij deze wijze van verkoop is ontstaan, is wel, dat de rijen van koopers steeds weer voor een belangrijk deel worden gevormd door dezelfde personen.

Hieruit moet worden geconcludeerd, dat vele van deze personen niet in de rij staan om visch te koopen voor eigen gebruik, doch om deze tegen de zeer hooge prijzen welke in den zwarten handel voor visch worden betaald, weder van de hand te doen.

Wordt de visch dus direct tegen den normalen prijs verkocht, indirect wordt ze toch in den zwarten handel gebracht.

Dit voor zoover het den straathandel betreft.

Ten aanzien van den vischverkoop door de winkeliers kan het volgende worden opgemerkt.

Een aantal winkeliers heeft of klantenkaarten of volgnummers uitgegeven. Aangenomen kan dus worden, dat houders van een klantenkaart of van een volgnummer bij tijden tegen den normalen prijs visch kunnen koopen. Zeer vele winkeliers echter en vooral de delicatessenzaken verkoopen hun toewijzing geheel vrij en het staat wel vast, dat het grootste deel van deze visch tegen te hoogen prijs wordt verkocht.

Vastgesteld moet worden, dat de maatregelen vastgelegd in het 2e Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit en aangevuld met de door Burgemeester en Wethouders genomen maatregelen, zeer onbevredigende resultaten hebben opgeleverd.

Reeds van verschillende zijden zijn allerlei maatregelen om tot een betere wijze van distributie te komen aanbevolen, doch geen enkele van deze maatregelen heeft de oplossing in dit vraagstuk kunnen brengen.

De juiste oplossing zou zijn om de visch te distribueeren op de-zelfde wijze als voor de groente werd aangegeven in het voorstel van den Gemeentelijken Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden d.d. 22 Augustus 1942.

Om een dergelijke regeling echter met succes te kunnen uitvoeren, is het noodig dat Amsterdam geregeld kan beschikken over zeer groote hoeveelheden zee- en zoetwatervisch. Daar de vangsten en dientengevolge de tijden van aanvoer zeer ongeregeld zijn en bovendien de voor Amsterdam beschikbaar gestelde hoeveelheden in verhouding tot de bevolking zeer gering zijn, komt het mij voor, dat invoering van een dergelijk distributie-stelsel, vooral met het oog op de omvangrijke administratieven en contrôle-arbeid daaraan verbonden, niet loonend is toe te passen.

Hoewel onmiddellijk moet worden toegegeven, dat ieder ander stelsel onvoldoende is, meen ik toch, dat iets gedaan moet worden om aan Dit rapport legt de vinger op de zere plek van de voedselvoorziening in oorlogstijd: de inefficiëntie van de vrije verkoop onder toezicht. De auteur constateert drie hoofdproblemen:
1. Sociale onrechtvaardigheid: De urenlange rijen zorgen ervoor dat slechts een klein, fysiek hiertoe in staat zijnde deel van de bevolking vis kan bemachtigen.
2. Speculatie en Zwarte Handel: Professionele "rij-staaners" kopen de vis op tegen officiële prijzen om deze direct met winst door te verkopen op de zwarte markt.
3. Winkelier-fraude: Vooral delicatessenzaken onttrekken zich aan de prijsvoorschriften en verkopen hun voorraad "vrij" (tegen woekerprijzen).

De auteur concludeert dat een bonnenstelsel (zoals bij groenten) de enige eerlijke oplossing is, maar wijst dit tegelijkertijd af als onpraktisch vanwege de onregelmatige aanvoer en de enorme bureaucratische last die dit met zich mee zou brengen. Het document dateert uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (waarschijnlijk eind 1942 of 1943, gezien de referentie naar augustus 1942). In deze periode nam de schaarste aan voedsel hand over hand toe. De Duitse bezetter en de Nederlandse bureaucratie probeerden via distributiestelsels de schaarste te beheersen, maar de "zwarte handel" was een alomtegenwoordig fenomeen.

Vis was een cruciaal onderdeel van het dieet omdat vlees steeds schaarser werd, maar de visserij op de Noordzee was door de oorlogsvoering en mijnenvelden zeer riskant en beperkt. Dit verklaart de "ongeregelde aanvoer" waar het rapport over spreekt. Het document geeft een inkijk in de dagelijkse overlevingsstrijd van de Amsterdamse bevolking en de machteloosheid van de lokale autoriteiten om een eerlijke verdeling te waarborgen.