Brief (ingekomen klacht/melding). My Vermeulen. of mensen met een dikke portmoneu. Bij ons in de
buurt, is het een en al zwarte handel. Bij de groen
tenwinkels geen een uitgezonderd is alles zwart, en
voor de politie in Spaarndam zijn ze niet bangen.
maar als er aardbeien voor een gulden een pond
verkocht worden, en rabarber voor 50 cent het pond
dan rijden om beurten de zoons of knecht rond
tijdens de verkoop of er geen Controleur is, En als
een kontroleur je aanhoud en vraagt wat je er
voor betaald heb en je zegt het eerlijk, dan kan je
er van op aan, dat je geen groenten meer krijgt
de een waarschuwt de ander en wijst je aan.
En zo wordt je de risee in de buurt.
Wat ik hier neerschrijf dat is de eerlijke waarheid
en niet anders, en het word heus tijd dat
daar toch eens verandering in gebracht wordt.
in de hoop dat ik dat beleef teken ik
Hoogachtend
My Vermeulen De schrijver van deze brief uit een felle klacht over de economische misstanden in de buurt van Spaarndam. De kern van het probleem is de "zwarte handel" waarbij groentewinkels producten tegen woekerprijzen verkopen (zoals aardbeien voor een gulden per pond, wat voor die tijd zeer duur was).

De brief beschrijft een geraffineerd systeem van toezicht door de winkeliers: zoons of knechten houden de wacht om te waarschuwen voor controleurs. Er is sprake van een sterke sociale controle en intimidatie; klanten die de waarheid spreken tegenover de autoriteiten worden op een zwarte lijst gezet ("geen groenten meer krijgt") en publiekelijk te schande gemaakt ("de risee in de buurt"). De schrijver spreekt ook zijn/haar wantrouwen uit jegens de lokale politie, die niet effectief zou optreden. Dit document is een treffende illustratie van de dagelijkse overlevingsstrijd en de morele corruptie tijdens of vlak na de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Door schaarste en distributiemaatregelen ontstond een bloeiende zwarte markt. De "Controleur" waarover gesproken wordt, was waarschijnlijk een ambtenaar van de Centrale Crisis Controle-dienst (CCD), die belast was met het opsporen van prijsopdrijving en illegale handel.

Dergelijke brieven werden vaak geschreven uit pure noodzaak of rechtvaardigheidsgevoel, maar het getuigen tegen lokale middenstanders was riskant. De term "risee" (het mikpunt van spot) onderstreept hoe groot de sociale druk was in kleine gemeenschappen zoals Spaarndam om de illegale praktijken stilzwijgend te tolereren.