Ambtelijke correspondentie (brief) van de Gemeente Amsterdam. 20 October 1943. De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen. Den heer Directeur van het Marktwezen. [Briefhoofd]
No. 46c/53/3 M. 1943 21/10 [handgeschreven]

Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden

Aan
den heer Directeur van het Marktwezen.

Afd. No. 587 '43
Bijlagen: —
Uw brief: —
Datum: 20 October 1943.

Onderwerp: —

[Inhoud]

In Uw schrijven van 11 October j.l., No.109/8/4 M deelt U mij onder meer mede, dat, wat het artikel spiering betreft, vrijwel geen gevaar bestaat dat het in den zwarten handel verdwijnt, en wel, omdat het in groote hoeveelheden wordt aangevoerd en het publiek, tengevolge van het ontbreken van materiaal voor het bakken, er niet veel belangstelling voor zou hebben. Een dergelijke uitspraak bevreemdt mij buitengewoon, en wel, omdat U mij korten tijd tevoren, n.l. op 30 September j.l. onder No.46c/53/3 M mededeelde, dat een 8-tal vischkooplieden, allen opgenomen in de verdeeling van visch aan den afslag, de hun toegewezen versche spiering niet aan de consumenten hier ter stede hebben verkocht, doch hebben overgedragen aan een zekeren L. Jansen, die de spiering heeft doen rooken. Dit beteekent dus dat de gerookte spiering tegen een veel te hoogen prijs aan het publiek zal worden verkocht, dus feitelijk in den zwarten handel verdwijnt.

Gaarne zal ik van U vernemen op welke gronden U, gelet op het gedrag der bedoelde acht vischventers, de in den aanhef van dit schrijven genoemde passage neerschreef.

De Wethouder voor de Levensmiddelen,
Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen,

[Handtekening]

[Marginale aantekeningen en voetnoot]
Linkerzijde (handgeschreven): Dat kan alleen op 31/8 [en] 1/9 [onleesbaar paraaf]
Onderaan: Model G.A. 5 Stadsdrukkerij Amsterdam 20826 10-42-5000 Deze brief legt een scherp intern conflict bloot binnen de Amsterdamse ambtenarij tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Wethouder voor Levensmiddelen wijst de Directeur van het Marktwezen op een flagrante tegenstrijdigheid in zijn rapportages over de handel in spiering.

De Directeur beweerde aanvankelijk dat er geen risico was op zwarte handel omdat de bevolking door een gebrek aan bakvet ("materiaal voor het bakken") geen interesse had in de verse vis. De Wethouder herinnert hem echter aan een incident van slechts drie weken daarvoor, waarbij acht visboeren hun verse voorraad illegaal hadden doorgesluisd naar een visrokerij. Door de vis te roken, kon deze buiten het distributiesysteem om voor woekerprijzen worden verkocht.

De toon van de Wethouder is streng en formeel ("bevreemdt mij buitengewoon"). Hij dwingt de Directeur tot verantwoording over waarom hij de risico's op illegale handel bagatelliseert, terwijl de feiten anders uitwijzen. Het document dateert uit oktober 1943, een periode van toenemende schaarste in bezet Nederland. Voedselvoorziening was een kritieke taak van het gemeentebestuur. Om de prijzen laag te houden en eerlijke verdeling te garanderen, was er een strikt distributiesysteem.

Spiering was een belangrijke bron van eiwitten voor de Amsterdamse bevolking omdat het relatief goedkoop was. De zwarte handel was echter een constant probleem: handelaren probeerden de vaste prijzen te omzeilen door producten te bewerken (zoals roken) of onderhands te verkopen. De opmerking over het ontbreken van bakmateriaal verwijst naar de ernstige tekorten aan olie en vetten in die oorlogsjaren, waardoor het bereiden van verse vis voor veel huishoudens bijna onmogelijk was geworden. L. Jansen O.Z. Voorburgwal Gemeente Amsterdam Marktwezen