Ambtelijke brief/memorandum. 27 oktober 1943. De Directeur (vermoedelijk van de Gemeentelijke Visafslag of een verwante distributiedienst). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te [Alhier]. 46c/53/8^M. [handgeschreven in blauw: eijna] vD/h

27 October 1943.

Vischverdeeling: Den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 20 October jl. no.587 L.M. 1943 heb ik de eer U te berichten, dat de zaak der spiering van de acht vischkooplieden heeft plaatsgevonden op 31 Augustus jl; dit is de laatste dag waarop de goedkoope spieringprijs gold. Op 1 September jl. is de prijs nl. ongeveer verdubbeld. In dit zeer bijzondere geval kan L.Jansen, door op 31 Augustus goedkoope spiering te koopen om deze op 1 September veel duurder in gerookten staat te verkoopen, groote winst maken. Deze bijzondere omstandigheid brengt evenwel geen wijziging in mijn standpunt neergelegd in mijn brief van 11 October jl. no. 109/8/4 M.

De Directeur, De kern van deze brief betreft een onderzoek naar mogelijke prijsmanipulatie of buitensporige winstvorming door viskooplieden tijdens de bezettingsjaren.

• De casus: Een zekere L. Jansen heeft geprofiteerd van een prijsstijging die op 1 september 1943 inging. Door op de laatste dag van de "oude" prijs (31 augustus) een grote voorraad spiering in te slaan en deze na de prijsverdubbeling in gerookte vorm te verkopen, behaalde hij een aanzienlijke winst.

• Ambtelijke houding: Hoewel de Directeur erkent dat er sprake is van een "bijzonder geval" waarbij grote winst is gemaakt, ziet hij geen aanleiding om zijn eerdere standpunt (van 11 oktober) te herzien. Dit suggereert dat de handeling van Jansen binnen de (toenmalige) wettelijke kaders viel, of dat de Directeur vasthoudt aan een eerder genomen besluit over de verdeling van de visquota onder de acht betrokken kooplieden. Het document dateert uit oktober 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was de voedselvoorziening een kritieke en streng gereguleerde aangelegenheid.

• Distributie en schaarste: Vis was een van de weinige eiwitbronnen die nog relatief beschikbaar waren, maar de handel stond onder strikt toezicht van de overheid (o.a. het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening).

• Prijsbeheersing: De sterke prijsstijging van spiering (een destijds veelgegeten 'volksvis') per 1 september wijst op de inflatie of een bewuste prijsaanpassing door de bezettingsautoriteiten.
• Winstbejag: In een tijd van schaarste en rantsoenering werd "overwinst" of speculatie met levensmiddelen door de autoriteiten en de bevolking zeer argwanend bekeken. De correspondentie tussen de Directeur en de Wethouder toont de bureaucratische afhandeling van dergelijke economische incidenten in oorlogstijd.